kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Laberintoaren oroimena. Gure garaiko olerkigintzaz / Jon Kortazar / Baroja, 1989

“Etiopia”, gaur egungo poesiaren alfa eta omega omen Josu Landa / Argia, 1989-06-04

Ez da saiakera ugari argitaratzen gurean. Areago, sekulako desoreka dago literaturgintzaren eta beronen gainean egiten diren hausnarketen artean. Ez da berau hori hola izatearen zergatia aztertzeko unerik egokiena, aitzitik. Ardura diguna da, besterik gabe, Jon Kortazarrek desoreka hori leuntzearen aide berea ekarri digula “Laberintoaren oroimena” izeneko honetan.

Zazpi lanek osatzen dute Barojak ttukun eta irakurketa errazteko eran argitaratu duen liburu hau. Zazpi saiook, banan bana, argia ezagutu dute hemen baino lehen ere beste inon. Lehena, “Gaurko euskal poesiari sarrera” izenekoa, katalanez izan zen argitaratua 1984ean “Reduccions” aldizkarian, hizkuntza horretan egin den lehen euskal olerkigintzaren antologiarako sarrera gisa. Era eskematikoan azaltzen dizkigu, lekuak berak ere halaxe eskatzen zuelako edo, gerraondoko lehen poeta nagusi biak, Aresti eta Mirande, ondoren, eta hurrenez hurren, gure lehen belaunaldi gazteari, gure berrogeitako belaunaldiari, poesia eta kantari eta, azkenik, Pott bandari ekiteko. Garrantzizkoa da abiapuntu hau, aipatu hasierako biek goldatu zuten ildoetan ereindakoaren ernaltzea ikusiko bait du geroan Jonek, sekulako eragina izanik abiamolde honek geroko saiakera guztietan.

Bigarren saioa, “Gaurko euskal poesiaren ikuspegi baterako” izenekoa, “Cuadernos del Norte” aldizkarian argitaratu zen, lan hau berau bezala Verines-eko hartan aurkeztu izan ziren gainerako lanekin batera. (“El estado de las poesías” izena eman zitzaion argitalpen hari, bestalde. Diodan bide batez Jonek berak sarreran ohartarazten digunarekin ere —”beharbada, ez da liburu hau jarraian irakurtzekoa, atalka baina”— bat natorrela ni neu ere. Saio honek, esate baterako, aurrekoaren antz haundia du, oraingo hau idaztera “olerkigintzaren interpretazio metafisiko batek bultzatu” bazuen ere egilea.

Katalanez argitaratua dugu, lehenik, “Konpromezu poesia Euskadin” izenaz hirugarren saioa dena liburuan. Inork halakorik galdetu gabe ere, here buruari egin bide izan dion galderaren erantzuna argitzen saiatuko da luze Jon, hurrengoarena hain zuzen ere, “zertarako hulbilketa hau —sozialari, alegia—, gaur eguneko euskal lirikako idazlerik hoberenetarikoen artekoek (Lekuona, Atxaga) kanpoan geratu beharko badute” (77. orr.). Egileak berak aitortzen digu, bada, ez “zaiola gehiegirik atsegin” poesi mota hau (80. orr.). Aginduzko lana da, beraz, hirugarren hau.

“Literatur Gazetak” argitaratu duen beretsua dugu laugarren lana, “Euskal Herriko olerkigintza gazteari begirada”, hain zuzen. Tituloa ere aldatu diote oraingoan lanari eta, zer esanik ez, mesede egiten dio horrek barruan dakarrenarekiko zintzotasunari. Irakurleak ez du ezein lanaren azterketa zehatzik aurkituko hemen, horregatio, oraingo poesibide eta egile ezberdinek elkarrekikoan dituzten antz eta bestalekoak “interpretatzeko” ahalegina baino. Interpretazioari dagokionez, argi eta garbi azalduko digu Octavio Paz-en “Los hijos del limo” lanarekin duen zorra Mundakakoak.

Octavio Pazekiko zorrak eta Lauaxeta aztertzean umatatukoak zertzen dute hurrengo saioa, RIEVen irakurria nuena, hots, “Jon Mirande eta ironia”. Lan horrek berorrek eta hurrengo biek osatzen dute idazle banaren gainean egindako hiru azterketak. “Juan Mari Lekuonaren olerkigintza bideak” eta “Etiopia. Inora ez daraman bidea”, liluramen banaren lekukoak dira biak. Liburuaren osagarriak elkarri egokitzeko ahalegina ikusten da sailkatze-era honetan, nik uste. Susmoa sorrarazten dit, hara, liburuaren omega den “Etiopia” berau ez ote den liburuaren alfa ere. Areago, liburua irakurri eta gero, azken saioa lehenengoz irakurri nuenean bezalatsu, euskal poesiaren omegatzat duela Jonek “Etiopia”, burutik baztertu ezineko tema dut nik hori. Hara hor beharrezko liburu honek eztabaidarako dakartzan gaietariko bat.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak