kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Faro madarikatua / Xabier Gereño / Egile editore, 1981

Xabier Gereñoren puskatu ezinak Josu Landa / Argia, 1982-01-31

Beste nobela bat argitaratu du Xabier Gereño idazle emankorrak, eta kaleratze hau dela eta, zenbait burutapen jaurtikiko ditugu lumaren bidez. Segitu aurretik esan dezagun gagozkion nobelaren izenburua “Faro madarikatua” dela.

Liburu honi buruz mintzo, soil-soilik egilea bera entzun dugu —ohitura guztiz insanoa bestalde—, eta bere hitzei jarraikiz nobela hau izan daiteke agian bere produkzioan literatura “helduari” egindako lehen emaitza. Aurrekoak, beraz, euskaldunberriei edo euskaldungaiei dedikatutako azpiliteratura izaki, azkeneko hau literatura serioago batetarako lehen urratsa zatekeen. Gu —eta bihoa aurretik gure eritzia— ezezkotan gaude, hau da, nobela hau aurrekoen lekuan kokatuz bere tokia betetzen duela, bainan pretentsio handiagorik izatekotan, motz gelditzen dela, oso eskas.

Eta norbaitek pentsa dezake Gereño dagoeneko idazle madarikatua dugula —bere nobelako faroa bezalakoa—, hots, ezingo dituela inoiz muga batzu pasatu, baina ez. Dudarik ez dago Xabier Gereño beti Xabier Gereño izango dela, eta oso zaila izango zaiola orain arteko imajina superatzea eta aldatzea. Baina Gereñok baditu abantaila batzu, inongo asmorik aurrera eramaten lagunduko dutenak. Bata, eta inportanteena beharbada, lanerako kapazitatea litzateke: Gereño gai da —herri honetan inor gutxi bezala— makinaren aurrean jarri eta ekinaren ekinez nobela bat burutzeko. Gutxik agertu dute gaitasun hori, eta hori funtsezkoa da, ez dago dudarik.

Baina badira beste muga batzu, Gereñok nobela heldu bat idazteko gainditu beharko dituenak —neke handiz ziurren—. Alde batetatik, hizkuntza dago, euskara. Izugarri bait da zer nolako euskara enkorsetatua erabiltzen duen Gereñok, mogiezinezko sintasia, laborategi kutsuzko hizkera, etabar. “Faro madarikatua” irakurtzerakoan, euskara ikasteko edozein metodoren irakurgai bat ari garela irakurtzen ematen du, hiztegia ere halakoa. Garbi dago hizkera narratiborik lortu nahi bada, sintasi eta hizkera akademikoa puskatu egin behar dela. Nola, eta zein elemenduz puskatzea… horretan dago koska baina hori egin arte, bapo.

Bestaldetik, argumentoa legoke, nobelaren trama bera. Gereñoren ustez, komentatzen ari garen nobelarena aurrekoena baino askoz helduagoa litzateke. Guk, egia esan, oso eskasa arkitu dugu. Batzutan topikoak nabariegiak dira, nobelaren haria sinple ezezik, injenuo samarra ere gertatzen da batzutan. Ez da aski sexu eszena batzu sartzea, gaiaren aldetik heldutasun bat emateko. Gereñoren nobelan argumentoak daraman bilakaerak ez du sorpresarik ematen, inoiz ez du irakurlea elemendu berri baten aurrean ipintzen, eta beraz, astuna da oso irakurtzeko. Pertsonaien deskripzio eskematikoek eboluzio psikologikoak ez agertzearen arrazoiak emango balitu bezala. Orrialdeak irakurtzean, beste edade batetarako idatziak egotearen sensazioa jaso dugu maiz.

Hauek lirateke, beraz, nobela honetan arkitu ditugun zenbait akats, egileak desiratu bezainbat izatera iristea eragozten dutenak argi eta garbi. Lotuegia ikusten dugu, ondorioz, nobela hau aurreko produkzioarekin. Bainan lehen esandakoetara itzuli nahi dugu: Gereñok literatura heldu bat egiteko asmoa hartzen badu, inork ez bezalako aldeak ditu zerbait ona eta handia egitearren. Baina baita kontrako elemenduak ere noski, eta horretan dauka borrokatu beharra.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak