kritiken hemeroteka

7.357 kritika

Azken kritikak

« | »

Mirande eta kristautasuna / Joxe Azurmendi / CECA (GAK), 1978

Lehen urrats bat… Joxean Goikoetxea / Zeruko Argia, 1979-04-29

Kritika xinpleak hain ugari diren herri honetan, agian Jon Mirande dugu gaitz honek oinperatu duen dohakabe haundiena. Izan ere, hainbat gauza esan baita gure literaturan leku bitxi bat betetzen duen idazle zuberotarraz. Inpotentzia eta koldarkeriaren fruitu den zenbait jendek faszista zela erraitearekin aski du bere burua nolabait justifikatzeko. Eta Joxe Azurmendiren lan sakon hau Miranderen zuzpertzeko lehen urrats bat kontsidera genezakeen era berean, lehen aipatutako xinple horien ridikulizapen bat kontsidera dezakegu.

Lanaren izenburuak dion bezala, Miranderen pentsakeraz dihardu gehien bat, eta, noski kristautasunarekiko gatazkaz. Idazle zuberotarrak kristautasunarekin duen lehen enkontrua, Miranderen eritziz honek herriari ezarri dion baretasun eta ongi nahian ematen da. Euskal Herriaren nortasunaren galera hemendik datorkio, baretasunak ez baitio etsaiak suntsitzeko behar hainbat kemenik eman. Baretasunaren aurrean, Mirandek indarkeria, eta bortxa aldarrikatuko ditu. Esparru honetan nabari da Nietzche eta Spengleren eragina.

Miranderen paganismoa ere hauzitan jartzen da liburu honetan. Esplikazioa erraza da; Mirandek ekialdeko (Oriente) eta juduen erlijiotzat jotzen du kristautasuna. Honen aurrean, herri bakoitzaren autoktonoak diren jainko eta jainkosak beharrezkoak dira. Hemendik datoz Mirandek Urtzi Thor jainkoari egindako bertsoak eta sorginekiko debozioa. Debozio eta sineste hau interpretatzerakoan dator hauziaren kakoa, Miranderen sinestea ez baita geure arbasoena bezain hertsia, erreakzio sotil bat baizik.

Beste maila batetan, moralismoarekin topatuko du Mirandek; hain ugaria Euskal Herrian. Bere jarrera estetizismo libertario bat izango da, hala nola “Haur Besoetakoa”n, gizarteak ez baitu giza-saldotik ertetzen denik onartzen.

Mirandek hemendik ateratzen den gizabanaka, eta gizartearekiko gatazka agertuko digu. Emagalduen mundua, sorginena… izango dira maiteen dituen munduak. Aipaturiko bere bi ezaugarrietatik Mirande faxista libertariotzat jo genezake, neurri batetan behinik behin.

Baina bere pentsakera guztia atseginik gozoena zuenean isurtzen da, literaturan alegia. Eta hau da liburuaren zati ahulenik tratatuena, izan ere, izenburuak nolabait justifikatzen duen arren. Interesgarri litzateke Miranderen europear eragina zein mailataraino ongarria izan zitekeen euskal literaturan, eta hain zuzen Arestirengan aurki genezake Miranderen eragina, garai batetan kasik mito bihurtu zelarik. Bestetik bere literaturaren azterketa sakon batek ondorio zuzen batera eraman gaitzake, alegia Mirande dugula azken belaunaldiotako idazlerik onenetakoa, eta hipokresia guztien gainetik sinzeritatez aurrera jarraitzen jakin zuena.

Laburki, Azurmendiren lana beharrezkoa zen gure literatur mundu nahasi honetan, eta gaia ederki eramaten jakin duela esan genezake. Liburuaren akatsik haundiena prezioa da segurki, 350 pezta. Baina CAP-ek prestautako liburua izaki ez gaitu harritzen. Konklusio bezala, eta Aresti gogoan dugularik Goizuetako atsoak ziona erran dezakegu: “Gauza on oro, beti labur.”

Azken kritikak

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Joannes Jauregi

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Aiora Sampedro

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak