kritiken hemeroteka

7.046 kritika

Azken kritikak

« | »

Hitzak eta giltzak / Iñigo Aranbarri / Alberdania, 2001

Hitzen kartografia Amagoia Iban / Euskaldunon Egunkaria, 2001-07-28

“Olerkari” eta “poeta” hitzen arteko bereizketa du hizpide Iñigo Aranbarrik liburu honetako pasarte batean. Olerkariak “poetak ez duen plus serioago bat” duela iruditzen zaio, Orixe beti izango dela “olerkari”, eta Lizardi eta Lauaxeta, “olerkari diren arren, heriotza goiztiarrak eta modernitate nahiak” egiten dituela poeta. Liburuaren hastapenean bere burua poeta gisa agertua digu Aranbarrik, eta poeta gisan abiatu du lan hau, hitzei zarata kentzea, euren esanahira ekartzea beharrezkoa delakoan.

Lan hori ez da makala, Aranbarrik berak ere halaxe dio, baina bere gain hartu du, eta hausnarketarako bideak zabaltzen dituen liburu labur bezain interesgarria bilakatu du lan hori. Ez baita erraza hitzei zarata kentzea. Komunikabideok egunero zarata hori ateratzen gabiltzanean, are gutxiago. Erdaren eta konplexuen pisua izugarria denean, zer esanik ez.

Umorea eta memoria

Umorea dario sarritan Iñigo Aranbarriren lumari “Hitzak eta giltzak” honetan, egunerokotik ateratako —edo egunerokoan oinarritutako— pasarte argigarriak lagun dituela sarritan. Hitzei zarata kentze aldera, umorea baino gehiago, ironia dariola esan beharko, ordea. Memoria entziklopedikoa ere erabili du. Eta memoriak ez du zertan beti gogoan gordea izan. Liburuak ere memoria argigarriak eta lagungarriak izan daitezke. Horrela, mundu zabaleko kulturetako idazleen lanak, biografiak eta mitoak darabiltza idazleak liburu hau osatzeko. Baita pertsonaia ezagun askoren aipamenak eta pasadizoak ere. Memoria eraikitzen jarraitzeko. Berea, eta irakurleona. Hizkuntza memoria delako, hein batean. Eta memoria horri buruz ere ari da Aranbarri, euskararekiko bere sentimenduen kartografia ezin gardenagoa hitzekin marraztuz. Hitzak giltzak direla uste baitu. Eta uste horretatik abiatu denez, haren hitzek anekdotario hutsaren eta filologia estuaren mugak gainditzen dituzte. Euskal Herriko mapek, euskararenak bezalaxe, hitz soilez gaindiko zerbait agertzen dutelako. Araban Tortura mendatea dagoela ikasi du, besteak beste, horren berririk ez zuenak. Eta Bizkaiko txoko batean “Anbre”, “Gosea” eta “Pokopandegi” izeneko baserri hirukotea dagoela. Genioena, hizkuntza memoria zati bat ere bada. Eta jarrera bat. Eta badira zenbait jarrera Aranbarrik maite ez dituenak. Maite ez duen jarrera bat, EAEzentrismoa da, Gipuzkoako Anoeta herria Iparralde osoaren pare jartzera eraman gaituena, gure geografiaren koordenada guztiak hankaz gora jarri dituena. Aldamenekoarengandik zerbait kopiatzen hasi eta hoberena kopiatzen ez saiatzea ere ez du atsegin idazle honek. Errazkeria ere ez.

Ikasgai asko

Ez da erraza liburu hau irakurri eta norberaren isla ez ezagutzea, Aranbarrik ironikoki aipatzen dituen utzikeria adibideen arrastoren bat norberaren gogoan, jardunean, ez aurkitzea. Gure egunerokoan eragina duten arlo asko eta asko jorratzen dituelako, seguruenik: irakaskuntza, kazetaritza, literatura, itzulpengintza, kale giroa, kirola, politika… Eta ikasteko asko dugula erakusten digu. Arlo guztietan. Ez da irakaspen txarra. Irakaslea ere bada ogibidez, eta ezin gutxiago espero hitzen zaratarekin hainbesteko kezka agertzen digun poeta batengandik. Hitz egokia aurkitu du, gainera, irakurleari martxa hartzen laguntzeko: “gimnasia” egin beharra daukagula dio Aranbarrik. “Eta gimnasiarena, barkaidazue, ez dakit ez ote den modan jarri behar dugun kontzeptu bat herriaz eta hizkuntzaz ari garelarik. (…) Kontsigna posmoderno eran geratzen bada ere, esan dizuedala uste dut: gimnasian dago, neurri handi batean, osasunaren giltza”. Hitzak eta giltzak. Eta gimnasiarekin hasi nahi duenak badu arrastorik ariketekin hasteko.

Gimnastaren bizimodua

Gimnasia pixka bat egina duen euskaldun baten gogoeta bildumatxoa da liburu hau, euskararen osasuna kezka duelako. Eta Euskal Filologia titulua duen arren, filologokeriak ez dituelako maite. Bere gimnasta ibilbidea ere erakusten digu, hein batean, Iñigo Aranbarrik. Ez pentsa, hala ere, gaur egun hain modan omen dauden norbere burua laguntzeko liburu horietako bat denik “Hitzak eta giltzak” hau. Erabiltzen ditugun hitzek uste dugun baino askoz ere gehiago adierazten dutela esatera dator, adibideak adibideen atzetik jarriz. “Hizkuntza ilun, nahasi eta esku-burdindu honi haize pixka bat emate aldera…”.

Azken kritikak

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Peru Iparragirre

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Javier Rojo

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Bakartasunaz bi hitz
Filipe Bidart

Aritz Galarraga

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Hasier Rekondo

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Alex Uriarte Atxikallende

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Estibalitz Ezkerra

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Mikel Asurmendi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Peru Iparragirre

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Ibon Egaña

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Javier Rojo

Gerra txikia
Lander Garro

Roberto Moso

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Amaia Alvarez Uria

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Joannes Jauregi

Artxiboa

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Hedabideak