kritiken hemeroteka

8.335 kritika

« | »

Kilkirra eta roulottea / Joxemari Iturralde / Erein, 1997

Hariak eta korapiloak Jose Jabier Fernandez / Euskaldunon Egunkaria, 1997-12-13

Joxemari Iturralderen eleberri berriaren emaitza azkenik gure artean daukagu. Azkeneko urteak haur eta gazte literaturari eskaini ondoren, eta igarotako zortzi urte eleberri honen prestakuntzari eskaini ostean, bere liburu berria irakurtzeko aukera dugu. Haur eta gazte literaturaz gain, Iturraldek beste lau lan ditu argitaratuta: Dudular eta Pic-nic zuen arbasoekin ipuin liburuak eta Nafarroako artizarra eta Izua hemen eleberriak.

Kilkirra eta roulottea izeneko azken lan honek, Ipar Ameriketatik etorritako mutil gazte baten istorioa kontatzen du. Liburuaren protagonista gazteak bere burua erdi ipar amerikar, erdi euskalduna du, gurasoak euskaldunak dituelako. Bere helburua Euskal Herriko lurrak eta, batez ere, bizimodua eta jendea ezagutzea da. Hau guztia kontatzeko, eleberria ez da nolanahiko garaian kokatzen. Lehenengo orriak Francoren heriotzarekin hasten dira, eta hurrengoek ondorengo eta aurreko egunetako giroa erakusten digute.

Hala ere, ez gaude eleberri historiko baten aurrean. Gure historiarako garrantzitsuak diren une asko azaltzen dira, baina inoiz ez nabarmenki. Ez dago kontakizun zehatzik. Iturralde datua baino giroa islatzen saiatu da. Horretarako, kanpotik datorren pertsonaia ardatz nagusitzat hartu badu ere, bertako errealitatearekin identifikatzen den norbait da hau. Honela, liburuak sinesgarritasunean eta bizipenetan oinarritutako pasarteez osatua egotearen itxura du, eleberriak historikoa baino gehiago autobiografiko kutsua hartzen duelarik.

Eleberriak ez du istorio bakarra kontatzen. Nahiz eta pertsonaia nagusia bakarra izan, bere ingurua beste pertsonaia anitzez osatuta dago. Ondorioz, liburuan istorio txikiak ugariak dira. Pertsonaiak sartu-atera egiten dira liburutik. Istorio eta pertsonaia hauek hari txikiak bezala dira, bakoitza bere independentzia eta askatasunarekin, baina era berean lotuak daude guztiak. Eta ez argumentu nagusira soilik, azalean, estruktura formala dela eta, baita edukinetan ere. Honela, hari hauek sortzen duten ehunarekin Iturralde garai hartako giroa islatzen saiatu da.

Baina hari hauek sortzen duten ehun hori ikustea eta arretaz jarraitzea ez da erraza. Eta ez gara ari Iturraldek erabiltzen duen hizkuntzaz hitz egiten. Nahiz eta Iturralderen beste lanak euskara aldetik zailagoak izan, hemen ez da hau gertatzen. Bere estiloa, lehen bezala, errealismoaren eta ironiaren artean mantentzen du, baina oraingoan zertxobait sinplifikatu du, erraztu. Baina kalitaterik galdu gabe. Orduan, non daude ehunaren egitura ikusi eta jarraitzeko arazoak? Irakurlearen arretan eta irakurlearen nahian.

Liburua aurrera doan heinean, eleberriak perspektiba historikoaz gain pertsonaia nagusiaren abentura eta gogoetak azaltzen ditu. Baina pertsonaia honen istorio nagusiak ez du honelako eleberri bat sustengatzen eta, ondorioz, Iturraldek bere inguruan dauden beste istorio txikiz osatu eta betetzen du hari nagusia. Hau dela eta, gero eta hare gehiago azaltzen dira eta azkenean gurutzatu eta nahastu egiten dira, korapiloak sortuz, bai istoriaren jarraipenean eta baita irakurlegoaren arretan eta nahian ere.

Gainera, Iturraldek hari hauek azaltzeko erabiltzen duen baliabidea oroitzapenarena da, atzera begiradak, eta hauek oraindik liburua pisutsuagoa egiten dute. Honetarako erabili duen estilo lauak eta sinpleak ere gutxi lagundu du, kalitatezkoa izanik ere ñabardura gutxiegi baititu.

Hala eta guztiz ere, liburuaren irakurketa gomendagarria da. Agian orrialde gehiegi ditu. Beharbada hariez asetzeak eta ondorengo korapiloek sortzen dute arazoa. Faltan botatzen da kronika historikoa eta, batez ere, fikziozko hari nagusia landuagoa eta aberatsagoa izatea ere. Liburuaren gehiegizko salneurriak ere ez du geihegi laguntzen. Baina Euskal Herriarentzat garrantzitsuak izan ziren une historiko hauek ezagutu eta bizi nahi dituztenentzat eta, gainera, Iturralderen ikuspegia kontakizun hauetako irakurketan sumatu nahi dutenentzat, liburuak merezi du. Azkenean, beti bezala, azken hitza irakurleak izango du.

Azken kritikak

Horma
Marlen Haushofer

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ura ez baita beti gardena
Xabi Lasa

Joxe Aldasoro

Zoo
Goiatz Labandibar

Paloma Rodriguez-Miñambres

Xomorroak
Julia Guillamon

Nagore Fernandez

Monogamoak
Iñigo Astiz

Asier Urkiza

Metamorfosia
Franz Kafka

Aritz Galarraga

Mesfida zaitez
Bea Salaberri

Jon Jimenez

Nazionalismoaren alde eta aurka
Joxe Manuel Odriozola

Mikel Asurmendi

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Paloma Rodriguez-Miñambres

Manttalingo alaba
Mikel Etxaburu

Jose Luis Padron

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Artxiboa

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

Hedabideak