kritiken hemeroteka

7.877 kritika

Azken kritikak

« | »

Hnuy illa nyha majah yahoo / Joseba Sarrionandia / Elkar, 1995

Bizitza bera bezala bizitza bera Xabier Aldai / Euskaldunon Egunkaria, 1996-03-02

Zaila da aparteko pizgarririk aurkitzea lehendik irakurritako poemak berriro baina beste liburu batean bildumatuta dituzunean esku artean. Estreinako aldiz irakurri ostean sortutako zirrarak eta iritzitako goi maila hori oraingoan apala eta besterik gabea suertatuko ote den beldurraren harra gailentzen hasten da horrelakoetan.

Arras poetikoa den ipuinarekin hasten da bilduma, nolabait ere zubiaren funtzioa betetzen duela deritzot Gartzelako poemak bilduman ageri den Sarrionandiarekiko. Sentibera da oso eta fina, irakurtzeko erraza, goxoa benetan, hitz gutxi edo hitz juxtuekin unibertso harrigarri bezain sinpleak sortzeko gaitasun aparta ageri du autoreak lehen ipui honekin. Hemen ageri dira ondoren maiz agertuko diren eta orotara egilearen bere-bereak iruditzen zaizkidan hainbat konstante; esate baterako ipuiaren amaierako bidaia itxaropenik gabea eta dekadentea, zeinek ondoren datorren Tren luze eta bustiak deitu ataleko aurkezpen modura jokatzen duen Inongo lekuak deritzon lehen poemak ongi erakusten du bide hori: erantzunik ez duten galderen kateamendua da, autoreak zapaltzen dituen lur desegurren iduriko, poemaren amaierak nire uste apalean agertzen duen bezala: “Baina itzultzen dena / abiatu zeneko lekura itzultzen da ala?”. Emaile hutsa da Sarrionandia, oso autore pertsonala, bizitza eta literaturaren arteko mugak estutzen dituena, biak bat bihurtzeraino kasu askotan bederen. Konpromezua bezalako hitz hutsal eta gorrotogarriaren hortzoiei ihes egiteko balio dio izaera honek: ez nuke Sarrionandia autore konprometitu bezala definituko, baizik eta maila gorago batera doala esango nuke; ildo honetatik erreferentziak ugariak dira, esate baterako Literatura eta iraultza poeman: “Zein da literaturarentzat / errebeldiaren, iraultzaren, abenturaren / balio etiko ahortezina? / Zer izkiriatzen da Vooprosi Literaturi edo Tel Quel / aldizkarien ertzean / euskal presoen gose greba amaigabeez?”. Zuzena da zeharo, gordina, zorrotza: “Zer zoriontsua zatekeen / euskaldun sortzea / mundua Pierre Loti-ren liburua / balitz”. Ihes nahiak jota besoak zabaldu eta preso mantentzen duen paretaren ordez bere aurrean infinitoa, hustasuna edo ezerezarekin topo egin duenarena da Sarrionandiaren jarrera, herrian baina exiliatua, aske baina preso, bizirik eta bizik hilda, atezuan, erne: inoiz irakurri dudan poemarik etsituena —lehendik ezaguna izanagatik ere beti hunkitzen dutenetarikoa—, Gartzelako poemak deitutako liburuan Joseba Asensio, Preso egon denaren gogoa edo Aberriaren astuna paparrean izeneko poemen kasu- ere atal honetan aurkitzen da: “Bidaia bizitzaren metaforatzat har daiteke / Heriotza zapata hautsi pilo bat, / …Zapata hautsi pilo bat, kordoirik gabe, / zeren eta kordoiak bidaztiek eraman dituzte / beren buruak nonbait urkatzeko”.

Jarrera berberak muga onirikoetara zuzentzen du autorea, liburuan aurki daitezkeen atsedenaldi bakarretara hain zuzen ere, atseden aldi diot ez lexikoa astuna edo nekeza delako; aitzitik, zuzena da, zehatza, umore puntu finekoa baina zorrotza eta mingarria; aldiro-aldiro ia nahitaezkoa da bere irakurketa alboratzea sortzen duen jasan ezinagatik: hain dira gertukoak testuak, gaur egun bizi dugun Euskal Herriaren izate edo ez izatean hain murgilduak… hor sailkatuko nituzke adibide gisa Kukuaren koblak (Zuhaitz ostetik hantxe dakusat / ene begi luzekin: / Lope de Agirre kuku egiten / Klaus Kinski aurpegirekin) eta nagusiki amodioaren tratamendua nagusitzen diren poemak.

Gainerakoan literaturari buruzko jarduna nabarmenduko nuke, arestian aipatutako bizitza / literatura bereizteko ezintasunagatik: ugariak dira bai euskal autoreei buruzko aipamenak (Oihenart, Axular, Aresti, Lizardi, Jon Mirande, Bernardo Atxaga, Mesagem ao Bernardo Atxaga poeman) hala nola euskal idazleen zein literaturaren kolektibitateari zuzenduriko aipuak, hala nola Poesia hilda dago baina ez naiz ni izan poeman edota Poesiaren gauza galdua izena duen testuan, honela baitio: “Poesiak ez du deus aldatzen, ez inor / fanatiko bihurtzen / baina ekin dezagun harik eta gure aberri eta / sasoiaren tankerako hitzak aurkitu arte, /… / Kanta diezaiogun sehaska kanta bat gure aberriaren / sehaska hutsari”. Aldarte berean Proposamen poetikoa deritzon poeman ere. Beste horrenbeste ere egiten du gaur egun zoritxarrez, bere egoera dela eta: “Hurrutirean ura oraindik boluara badator ez zait axola / inork euskal poeta ilun, ilun, iluna deitzea”.

Esanak esan, betirako gelditzen diren poemen bilduma baten aurrean gaudela esanez labur genezake aurkezpen arras dotoreko liburu honen emaitza: Joseba Sarrionandia, ez gehiago ezta gutxiago ere.

Azken kritikak

Begiak zabalduko zaizkizue
Irati Jimenez

Anjel Lertxundi

Totelak
Fermin Etxegoien

Anjel Lertxundi

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

Anjel Lertxundi

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

Irati Majuelo

Totelak
Fermin Etxegoien

Ibon Egaña

Motx-motxean
Juan Kruz Igerabide

Karla Fernández de Bengoa Vázquez

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Artxiboa

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Hedabideak