kritiken hemeroteka

7.336 kritika

Azken kritikak

« | »

Gizona bere bakardadean / Bernardo Atxaga / Pamiela, 1993

Gizona bere bakardadean Amaia Iturbide / Euskaldunon Egunkaria, 1995-04-30

Izenburuak berak salatzen duenez, gaurkorako Bernardo Atxagaren orain arteko azken nobela hartu dut hizpide. Gure Bernardo idazle handi bezain apala dugu, eta apala diot heldu den lekura iritsi baino lehen, txirrindulari sufrituak bezala etapa anitz iragan behar izan dituelako isilpean, eta lorazain zintzoak bezala hilabetero belar ziztrinak pazientziatsu alboratutakoan, gelditutako lerroak eskaini dizkigulako. “Obabakoak” obran ohi duen hitzaren dohaiaz eta maisutasunaz, baina, batez ere, bere irudimen harrigarria dela medio, literatura ororentzat ezinbestekoa den erreferente mitiko bat marraztu du asteasuarrak, iragana eraiki, memoriaren sinonimoa dena. Eta horrela, Atxaga euskal literaturaren narratibagintzaren tradizio ezaren zulo beltza betetzen saiatu izan da, eskueran dituen baliabide guztiak ustiatuz (behin eta berriz aipatu izan du Pello Errotaren alaba Mikaelak diktatutako liburua). “Obabakoak” idatzi ondoren, “Gizona bere bakardadean” lanean (Pamiela, 1993) murgildu da. “Obabakoak” mitikoa eta iragana da, azken eleberri honek, ordea, aseptikoan eta orainean egiten du aztarna. Izan ere, zuri baten bila zebilela aditu nion behin egileari. “Obabakoak-ek” opa zuen irakurketa liluragarriaren ordez, egunkari baten moduan erredaktatutako baina egunkariek ematen ez duten eritzi-askatasunaz idatzitako “Gizona bere bakardadean” etorri zaigu.

Eta eman duen jauzi ausarti honetan, behin baino gehiagotan esandakoa azpimarratu nahi izan du ostera ere: idazleak ezin dio errealitateari muzin egin, errealitateari eutsi behar dio eta interpretatu. Asteasuarrari elkarrizketa batean irakurri ahal izan diodanez, Bilbo, barkatu, Bilbao atsegin zitzaion, besteak beste, presentziaz eta errealitatez beterik dagoelako.

Eta gakoaren muina den errealitatearen ikuspegitik atxiki dio bere nobelari, eta horretarako euskal gizartean gori dagoen arazoa, “euskal arazoa” deitua aurkeztu digu eta, jaun-andreok, mahai gainean jarritakoan idazle-begiz disekzionatu: ETA eta bere ingurua. Bartzelonan, Futbol Mundialaren garaian, hotel batean ezkutatu diren taldekideen istorioa kontatzen da. Nobelaren eraikuntza idaztearen ofizioa eta ofizio honen trikimailu guztiak ezagutzen dituen batena da, doi urindutako engranajea baita. Akupunturan bezala han-hemenkako detaileak eta keinuak lotzen ditu, puntu batetik bestera garamatzalarik, sinbolo ttipiak testuaren oihalgintza konplexuan gaindi sakabanatuz, eta horrela, sinboloen indarra dela bide, egoerek eta pasarteek elkarri jarraitzen diote funtzionamendu zehatzean eta irakurlearen mesederako. Ekintzakoa den nobela honetan flash-back eta eszena aldaketek azkartzen dute testua. Irakurlea ez da behin ere sentitzen utzita, nahiz nobela korapilatsua izan, besteak beste, ahots anitzen elkarketa eta gurutzaketagatik.

Gai nagusia Carlos protagonistaren bakardadea da, bakardade izugarria, labirinto hertsi eta gotor baterantz hondoratzen doalako. Alde batetik, bere barruko bakardadea dago, bere barnean ezin konponduzko ahotsen amalgamaz basiturik; eta bestetik, hiriko bakardadea eta bere ingurukoa ere badaude, hotelean bere eskuz kanpoko egoerak suertatzen direlako.

Kritikarik ez da falta. Nobelako poliziak gizaki kaxkarrak dira, joko zikinetan lokaztuak. Militante batzuk azal gogorrekoak ditugu, berekoiak, etika, erantzukizun eta koherentzia gabekoak. Herri txikietako biolentzia ere salatuko digu, Koprotki pertsonaia aipatzen duenean, alegia. Egilearen jarrera, besteetan bezala, ahulen aldekoa da. Hunkigarria zaigu Pascal umearen txabola suak hartzen duen pasartea, adibidez. Iraultzari buruzko egilearen ikuspegia desenkantoarena da, bere belaunaldiko askorena bezalakoa.

Benetan nobela bikaina, non frogatzen baita hizkuntza txikien literatura urrunera ere hel daitekeela.

Azken kritikak

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Aiora Sampedro

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Joannes Jauregi

Atzerrian
Nerea Balda

Ibon Egaña

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Ez dadila eguzkia sartu
Martin Etxeberria / Xabier Etxeberria

Amaia Serrano Mariezkurrena

Hariak
Yoseba Peña

Igor Elordui Etxebarria

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Txema Arinas

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Artxiboa

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Hedabideak