kritiken hemeroteka

8.031 kritika

Azken kritikak

« | »

Pedrotxo / Martin Ugalde / BBK-Euskaltzaindia, 1994

Gerraosteko giro itagarrian Juan Luis Zabala / Euskaldunon Egunkaria, 1995-03-12

Ez nuke han eta hemen behin eta berriz aipatu dena berriro errepikatzen inor gogaitu nahi, baina ezin dut, era berean, esan gabe utzi oso tristea iruditzen zaidala “Pedrotxo” eleberriaren patua. Oso tristea baita Txomin Agirre saria irabazitako obra egileari zein obrari buruzko aipamenik txikiena ere ez duen liburu aseptiko batean argitaratuta ikustea, literaturaz lekikeen editore baten ukitu mimosoaren arrastorik gabe nolanahi argitaratutako liburu gordin batean, komunikabideetan ia-ia agertu ere egin ez den liburu galdu batean, kaleratu bezain laster ahaztu eta zokoratuta geratu den liburu fantasma batean. Poztekoa litzateke editore arduratsu batek, argitalpen traidore hau inoiz existitu ez balitz bezala jokatuz, “Pedrotxo” eleberriaren berrargitalpen txukun eta homologatua prestatu eta kaleratzea, edozein idazle duinek merezi duen neurrikoa. Ez litzateke antzeko zerbait gertatzen den lehen aldia izango, eta ezta azkena ere seguru asko. Esana dago beraz.

Gerraosteko Andoainen, ama hilik eta aita gerran desagertua, “Etxe Haundiko” mojen babesean bizi den gaztetxoa da Pedrotxo. Pedrotxoren aita Peliren adiskide izandako Joxe Arretxe ezagutzen du “Etxe Haundian” Pedrotxok, eta gauza asko ikasten ditu gogotik miresten duen gizon horrengandik. Joxe Arretxe hil ondoren, berak ezer egin gabe —iraganetik datorkion zama bereganatu baino ez—, goardia zibilak bere bila hasten dira eta, “Etxe Haundian” gelditzerik ez duela jabeturik, ihes egin eta, Plazaolako trenean polizoi, Iruñera joko du, Joxe Arretxek esanak gogoan beti. Han mundu berri eta gordin bat erakutsiko dion Mertxerekin egingo du topo, eta gero apez baten laguntza jasoko du…

Gordin samarra iruditu zait testua, baina —berriro hasierakora itzuliz— ziur naiz editore saiatu batek, testua astiro irakurri eta egilearekin komentatuz, konponbidea jarriko liekeela gordinkeria sentsazio hori eragin didaten hainbat akatsi; bai hainbat esaldi iluni eta zeinu tipografikoen erabilera bitxiari gutxien-gutxienez.

Liburuko protagonista bera baino pixka bat gaztexeagoa da Martin Ugalde, baina bere oroitzapenetan oinarritu bide da, neurri handi batean, “Pedrotxo” idazteko. Asko dira, hain zuzen ere, Ugaldek Andoain bere jaioterriko bazterrei buruz egiten dituen aipamen zehatzak. Gerra galdu zutenek eta haien ondorengoek gerraostean bizi behar izan zuten bizimodu ilunaz jabetu eta gogoeta egiteko parada damaio liburuak irakurleari. Pedrotxoren abenturaren bidez, bere aita-amen, Joxe Arretxeren, “Etxe Haundiko” mojen, don Martxelen, don Inazioren eta abarren bizimodu ilunen berri izango dugu pixkana-pixkanaka, eta gerraosteko giro itogarrian barneratuko gara.

Ingenuitatea edo lainotasuna egotz dakioke Ugalderen narrazioari zenbait pasartetan —Pedrotxo eta Mertxerekiko harremanen ingurukoetan batez ere—, baina badu bere indarra agian zinemara eramateko batere desegokia ere izango ez litzatekeen eleberri honetako narrazioak. Egileak berak ere iradoki du, nolabait, liburuaren pasarte batean aukera hori: “Hau ederra da, egiazko abertura!, zinerako modukoa…”, esaten dio don Inaziok Pedrotxori, honek bere ordura arteko ibiliak kontatu eta gero (121 or.). Esana dago hori ere beraz.

Azken kritikak

Landura
Jose Luis Otamendi

Maddi Galdos Areta

Samuel eta Slawo
Karlos Linazasoro

Aitor Francos

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

Jose Luis Padron

Liztor mutanteak
Santi Leone

Mikel Asurmendi

Landura
Jose Luis Otamendi

Jon Martin-Etxebeste

Amaren heriotzak libreago egin ninduen
Mari Luz Esteban

Mikel Asurmendi

Feminismoa denon kontua da
Bell Hooks

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Jon Martin-Etxebeste

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Amaia Alvarez Uria

Desertuan behatxuloa
Anjel Lertxundi

Ibon Egaña

Araka ditzagun gure bazterrak
Askoren artean

Jon Martin-Etxebeste

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Artxiboa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

2021(e)ko azaroa

2021(e)ko urria

Hedabideak