kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Diamantearen plaza / Merce Rodoreda (Maite Gonzalez Esnal) / Elkar, 1994

Emakumeen munduaren isla Begoña Muruaga / Euskaldunon Egunkaria, 1994-07-03

Nork ez du ezagutzen Merce Rodoreda? Nork ez du entzun, “Diamantearen plaza-ri” buruzko zerbait bere bizitzan? Denok dakigu, nola edo hala, nobela honen gaia zein den eta denok dakigu emakume bat duela protagonista.

Hasieratik ia bukaeraraino bere izena galtzen duen emakume bat da Natalia, Bartzelonako arotz baten emaztea; baina guk hasieratik Colometa izenez ezagutuko dugu.

Quimet, gazte umoretsu eta ameslari bat, izango da izena aldatuko diona; “utzi nagusi hori” aginduko diona; Quimet izango da zein den etxean “gizonaren aulkia” erabakiko duena, usoak etxean jarriko dituena eta paseatzera joateko motorra erosiko duena.

Quimet izango da bestalde, ezkondutakoan, ezkongaua pasa beharrean, ezkon-astea pasatzea erabakiko duena eta igandero “gaur igandea denez, ume bat egingo dugu” esango duena.

Zerua agintzen dio Quimetek Colometari: aberatsak egin usoekin eta zoriona errepublikarekin. Baina Colometak infernua besterik ez du ezagutuko. Senarrarekin bizi denean, ez dirudi oso zoriontsua denik, eta, senarrak alde egin ondoren, gosea eta miseria ezagutuko ditu.

Bere senarra, gerrara abiatzen denean, Colometak ez daki nora doan, zertara, zer nahi duen… entzun egiten ditu bere adierazpenak “berehala bukatuko da eta oso ondo biziko gara aurrerantzean”, baina ez ditu ulertzen. Bera etxekoandre bat da eta etxeko beharrak hornitzeko lain nahi luke. Ez daki zer gertatzen den kanpoan, ezta nork irabaz dezakeen ere, berak gerra amaitzea eta bakean bizitzea nahi du. Gerra ez doala berarekin iruditzen zaio, baina ezagutuko ditu gerraren ondorioak eta, hasieran, ez zekiela zertarako zegoen mundua esaten badu ere, bizitzak aurrera egin ahala, ikasi beharko du zertarako. Izena eskuratzearekin batera, izana ere eskuratuko baitu Colometak.

Nataliak, bere senarra kanpoan dagoen bitartean, eta gero hil dela esaten diotenean, familia aurrera aterako du. Erabakiak hartzen ikasi beharko du, erabakirik ez hartzeko agindu badiote ere. Gogorra izaten ikasi beharko du, nahiz eta kontrakoa irakatsi dioten.

Nataliak, nobelan zehar, Quimet “Diamantearen plaza-n” ezagutu eta bere mamu guztiak uxatu dituen egunerarteko bere bizitza kontatzen digu.

Nobela oso femeninoa dela esango nuke. Eta ez diot femeninoa emakume batek idatzia delako, protagonistaren deskribapen guztiak “emakumeen mundu” horren islada direlako baizik. Bere oroitzapenak beti daude lotuta etxeko zerbaiti: txokolate tazak erosi zituen egunari, enbutua erosi zuenari, zerbait erregalatu zioten egunari…

Oso inportantea da bere bizitzan noiz erosi eta noiz saldu zituen gauzak jakitea, horren inguruan mugitzen baita dena.

Hasieran, ezkondutakoan, gauzak erosi egiten dituzte, oparitu ere egiten dizkiete zenbait gauza. Gero, gerra iritsitakoan, dena saldu beharra dago: etxeko tresnak, koltxoia, ohea, dena.

Alde horretatik gainera, nobela oso aproposa da orduko etxeen antolaketa, altzariak, arropak, eta abar ezagutzeko. Gozatu egiten du dena zehatz deskribatzen: bere etxea, amaginarrebarena, nagusiarena, Antonirena…

Eta, zer esan itzulpenez?

Bada, garai hartako emakumeen egoera deskribatuko digun euskal nobelarik izan ezean, eskertzekoa da Maiteren lana orduko emakumeen egoera euskaraz azaltzeko.

Nik esango nuke nobela han oso aproposa dela errepublika garaiko emakumeen papera eta egoera hobeto ezagutzeko.

Gainera, gauza bat garbi azaltzen da, emakumeei dagokienez behintzat: Errepublikak justizia eta berdintasuna aldarrikatzen zuen arren, errepublikar askok Quimet tartean ez zutela berdintasunaren ideia bereganatu.

Gaur egun ere, gerra gertatu zenetik ia 60 urte pasa diren arren (eta nobela argitaratu zenetik 32) nik esango nuke Quimet eta Colometa asko dagoela gure artean. Zoritxarrez.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak