kritiken hemeroteka

7.498 kritika

Azken kritikak

« | »

Galera errepikatuak / Juan Ramon Madariaga / Susa, 1992

Heriotzaren aihotza Madariagaren poemetan Angel Zelaieta / Euskaldunon Egunkaria, 1992-06-26

Poesia sailaren hamahirugarren alean argitara eman ditu Susak Juanrra Madariagaren “Galera errepikatuak”, Felipe Juaristiren “Oroitzeko ura, edateko ura” eranskinarekin.

Juanrraren sormen lana, otoitz arrenkuratsu baten kexua dena, beste hainbat poetaren izenarekin eta hitzekin inguraturik dator, hala nola Mario Benedetti, Charles Baudelaire eta beste hamabosten bat. Horrez gain, W.A. Mozarten “Requiem-ak” poema liburu osoa zeharkatzen du, eta, erdialdetik aurrerantz, “Pro Defunctis” mezaren “Sequentia” famatuko hitzek —pietaterik gabe, norbaitek “pius” ordez “puis” idatzi duela— gidatzen gaituzte. (Bego Diez-ek eginiko irudiak ahaztu barik).

Filologia ikasketak burutu herriak dituen eta “ifar aldeko” eleketaz maitemindurik denaren oihartzuna orriz orri atzematen zaio: “(Guda) azalia”, huts egiten ez badugu, ez dator Azkuen eta Lhanderenean ikasi behar duzu “himnoa” dela…

Hamarren bat kopla kenduz gero, gainetikoa verso libreen moldeetara: askotan, baina, euskal bertsoen neurriko erritmoetan irakurten ditugu. Zortziko txikiak nagusien ibilbidearekin: “Zu joan zinenetik / udagoieneko kurriloen / haiduru nago”. Azken hau izan daiteke, etenarekin edo gabe, ugariena: “Garbi zenezan / hainbeste minen / odola”. “Zeruan tragaza bat bezala”. Galdu duen amaz ari delarik, “abandonatu / nauen beroa”, edota “Etxea daukat / hutsez beterik”, e.a.

Nik esango nuke poemak bete-beteak direla, egiazko gertaera batetik hasiera hartzen dutenetik, benetazko min deitorez amaitu arte, bi errealismook anbiguitate eta ironiari tarte guztia moztu diete, irakurleari bitartetxo txikiak utziz.

“Elez” (L) eginiko ele jokoa izan daiteke honelako atseden aldi bat. Homonimiaz ere zenbaitetan jokatzen da: “aihotza”, “hotza”… bezalakoak erriman edo verso bukaeran agertzen direnetan (teorikoki, gaurko euskal hiztun batentzat “aihots” eta “aihotz”, “hots” eta “hotz” hots berekoak dira).

Poemagintza askeetan ohi bezala, egitura beretan oinarritzen da erritmoa, direla denborazko sintagmak, direla kausazkoak (“ifar alderako” filiak hain maite duen “bait” hori), baldintzazkoak, ezezkakoak, eta, batez ere, “zu” hori (“Zu joan zinenetik”, “Zu zinen”), e.a.

Poema hauek “bukatuak” edo “beteak” direla esan dugu. Imagina dezagun, edonola ere, “New Critics” batek hartzen duela eta —Fakultateko azken azterketan nire mintegi-buruak gure ikasleei egin dien bezala— “Neguko Panikoa” (Juanrraren 62. orrialdekoa), egilearen eta poema liburuaren berririk gabe, ematen diela zenbait ikasleri (hauetxek bait dira poemen irakurlego arrunta), helduko den UEUan kasurako, eta has daitezela hauek begiratzen eta arakatzen, eta hel diezaiotela hiruna silabatako hirugarren verso pentasilaboari, nork dioen: “itxesez, aiariz, deitorez”. Baina broma gaizto bat litzateke.

Azken kritikak

Kapitalismoa eta emakumeen aurkako indarkeria
Silvia Federici

Irati Majuelo

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Karanbola hirukoitza
Eneritz Artetxe

Amaia Alvarez Uria

Bilduma bat
Sandro Penna

Irati Majuelo

Bilduma bat
Sandro Penna

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Mikel Asurmendi

Izurria
Albert Camus

Txema Arinas

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Hik ez dakik zer den beldurra
Karlos Linazasoro

Aiora Sampedro

Artxiboa

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Hedabideak