kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Hitz etena / Eustakio Mendizabal "Txikia" / Susa, 1992

Azken euskaldun fededuna Angel Zelaieta / Euskaldunon Egunkaria, 1992-07-03

Jon Aranok apailaturik, Susa etxeak argitaratu berri ditu E. Mendizabalen “olerkiak”, Iraungo sailaren bigarren alean.

Liburuak bi multzo nagusi ditu. Lehena, J. Aranoren beraren “Euskal historia berriko mitoa” titulopeko saiakera, 60-70.eko hamarkadako “Goierriko belaunaldia” deitzen duenaren inguruan, “galdua” ote den galdetzen badu ere, antropologiarentzat aztergai begiragarria izan litekeena, geuk uste.

Bigarren zatia, Txikiaren poemez osatua da (gehiago ere ba ditu, hala nola Monzon eta L.M. Mujikaren poemak, fotoak…). Txikia Itsasondon jaio zen, 1944ean; hamar urte geroago, Lazkaoko beneditarretan sartzen da, nondik 1967an —23 urtetako— atera egiten den, inoren kontura lanean aritzeko, bokazioa hobeto frogatu nahiz.

Herri poetika

Poemarik gehienak hitz neurtutan (“aapaldiak ongi neurturik” dio Txikiak) burutuak dira, bertsolarien eran eta ez olerkarienean, Joakiñ adixkideari diotson terminologian esateko, eta kantuz emateko. Ba ditu, baita ere, molde herritarretan eginak izan arren, irakurtekoak —enkabalgamendu ugarirekin—, eta verso librez eginak ere.

Binarismoaren iturriak

Otxandioko Arrese Beitia da bertso sail luze baten izpilua: arrotzak gaizto dira (“mirotz”, “otso”, “bela”…) eta Ama Euskara, bereziki mendian bizi dena, “Aralar mendi txit gandorrean”, (“uso” eta “bildots”), “il zorian” jarri dute.

Ez da, baina, A. Beitiarena langileen protagonismoa: hauetariko “ola-gizonari” aparteko gorazarrea egiten dio.

Lizardiren kritika

Poematxo bat, (“Estibalitz-ko Izarra”), herri poesigintzaren irudimenarekin egina da (“Bateltxoa kulunkaz” kanta gogora erazten duena), berebiziko xarma duena. Beste bat, F.G. Lorcaren “La casa de Bernarda Alba-ko” kanta baten itzulpen egokitua da.

Poemarik pertsonalen, modernoen eta aberatsenak, Lizardiren (“Euskal baratzean lore!” versoak ezin du Lizardi baino gogoratu) eragin pean sortuak izan daitezke, eta bere ahalmen lirikoa erakusten dute: gaztaroa ihesi joan ote zaion bildur denean (“Dirdari gabe zait hil!”), pertsona maitatuen kontra erabakia hartu behar duenean (“Ezkutuzko samiña”, idatzi zuen azkena, beharbada), eta “odei illunak” inguraturik otoitz egiten duenean (“Jaiki zaitez…!”).

Teologia edo Paradisurako bide aldapa

J. Aranoren sarrera eta Txikiaren poemak irakurri ahala, “euskaldun fededun” binomioak Eustakiorengan azken bertsioa izan ote duen bururatu zait. E. Mendizabal txikitatik irakatsi zitzaion Historiak ba zuela hasiera jakin bat, jatorrizko hoben bat eta prometatutako etorkizun handi bat. Erlijioarena galdu egin ote duen pentsa liteke (Aranok pentsa lezake horixe, ez zela Elizaz ezkondu eta ez zituela haurrak bataiatu jakiten duenean), baina, egiatan, “santuago” bihurtzen da, edo, hobeto esan, akzetikoago (eta ez Txato Agirrek dioen moduan mistikoago), eta hori dena mundutar bihurtzen du: “kristau t’euskaldun gorde” (91.ean). Argitalpen interesgarria, bereziki hamarkada horretan egitura horrek liluratu gintuenontzat.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak