susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Lizardi gogoan | Koxme don’t fail »

Nemesio Etxaniz gogoan / Pako Sudupe / BBK-Euskaltzaindia, 1996

Nemesio Etxaniz gogoan Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1996-09-28

Gure herrian hainbeste filologo edo euskaltzale profesional sortu izanak ekarri du, noski, bere alderdi ona. Batzuk, nor bere arloan, ikerlari sartu direnez, euskal literaturarentzat edo eta euskararentzat berarentzat mesedegarriko izan dira. Beste batzuk, irakaskuntzan aurkitu dituzte nork bere erroak. Pako Sudupe azkoitiarrak denbora luzean jardun du Nemesio Etxaniz olerkariaren lana eta bizitza aztertzen, eta ondorioz orain aipatzen ari garen liburua kaleratu du, iaz Euskaltzaindiak antolatutako Mikel Zarate Saria irabazi zuena.

Olerkari batzuek (honetan egokiago deritzot olerkari hitza poeta baino; izan ere, poetarena gure artean sortu berri den ofizioa baitugu), tartean Nemesio Etxanizek, bizitzak edo bizi-bideak hartaraturik, denetik egin behar izan zuten ia, euskarari eusteko ahaleginean. Nemesio Etxanizekin batera, Salbatore Mitxelena aipatuko nuke, edo Zaitegi. Olerkari izan ziren, euskaltzale zirelako, baina ofiziotzat bainoago euskararen beharrek hartara bultzaturik. Kontuan hartu behar da, garai beltzak izan zirela gerraondokoak, tristeak, benetan, euskalginztari zegokionez.

Lan serioa da Pako Sudupek egin duen hau, guregana hurbiltzen baitu Nemesio Etxaniz bere azpildura guztiekin: Nemesio Etxaniz gizon, Nemesio Etxaniz apaiz, Nemesio Etxaniz euskaltzale eta abertzale, gizonaren edo emakumearen baitan, izaki bat baino gehiago baitabiltza dantzan. Bi zatitan dago banaturik: Nemesio Etxanizen biografia, batetik; Nemesio Etxanizen ideologia eta iharduera abertzalea, bestetik. Bata zein bestea zehatzak dira, biak. Datu asko dakartza Pako Sudupek, lekukoak ugari, bai literarioak nola Nemesio Etxeniz bera ezagutu izan zutenengandik ahoz-aho jasoak. Guztia bilduz, olerkari azkoitiarraren biografia konplitu bat osatzen du.

Lehen zatian Azkoitiari eskaintzen zaion atala azpimarratuko nuke, inork esku hartu ezean, desagertu zorian dagoen mundu baten isla ageri baitzaigu bertan. Bigarrena, nire iritziz, baliogarria da gaurko egoera politikoa ulertzeko. Guk, izan ere, maiz uste izaten dugu geure arazoak geure direla eta ez aurretik jaioak. Ikuspegi objetibo batetik abiaturik, Pako Sudupek belaunaldi baten erretratoa egiten digu, belaunaldi horren kezkak eta kinkak plazaratu, belaunaldi horren eta aurrekoaren edo eta ondokoaren arteko tira-birak nabarmendu. Erreferentzia garrantzitsua da euskal kulturak nondik nora jo duen jakiteko; dotore idatzita, gainera.