susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Kontraesanak | Mikrohistoria »

Ihes betea / Anjel Lertxundi / Alberdania, 2006

Judu herratuaren aitortza Iratxe Retolaza / Berria, 2007-01-07

Anjel Lertxundiren azken nobela, Ihes betea, Werner Lindemann-en aitortza da, nobela honetan Werner zaharrak gaztarokoak papereratzen ditu, nahiz eta idaztera zerk bultzatu duen garbi izan ez. Hark dioenez, kinada berezi batek hartara eraman du, eta kinada horri zintzotasunez erantzun nahi izan dio. Irakurleoi dagokigu, besteak beste, aitortzaren helburu horri erreparatzea, aitortzaren iturrietara jotzea. Jakina, aitortzaren iturburu hori atzemateko moduak baldintzatuko du zeharo irakurleak nobela honen gainean egiten duen irakurketa, Wernerren hitzen aurrean duen jarrera.

Lehendabiziko partean, Werner gazteak Alemanian bizitakoak kontatzen dira, judu izan zela jakin arteko bizipenak, alegia; bigarren partean, Wernerren lehen ihesaldia kontatzen da, urruneko senide Angelorekin Triesten egindako egonaldia; eta hirugarren parteak, azkenik, ihesaldi eta ibilaldi ugari kontatzen dira, bai Triesten Angelorenetik joan ondoren gertaturikoak, bai Parisera egindako ihesaldia, baita geroko beste ibilera batzuk ere.

Abiaburutik bertatik aitortzen digu Wernerrek judua dela, eta horregatik, irakurleok hasiera batetik partekatzen dugu Wernerrekin sekretu hori, bizitzan mugarri izan zaion identitatearen ezaugarri hori. Era berean, abiaburutik bertatik ematen zaigu aditzera Werner gazteak ez zuela ezagun haren jatorria, ez zuela ezagun judua zenik. Are gehiago, haren jatorriaz ezjakin, Wernerrek Hitlerren jarraitzaile sutsu izan zela kontatzen du, eta halaber, judu zirenei egindako irainak eta mespretxuak kontatzen ditu. Hitlerren dotrinaren jarraitzaile izateak ere baldintzatuko du Wernerren gaztaroa, jarrera eta mundu-ikuskera. Baina, ezustean, Wernerrek bere jatorriaren berri izango du, eta horrek errotik aldatuko du haren bizimodua, baita haren ikuskera ere. Azken batean, judua izateak ekarriko dio judu herratuaren antzera.

Nire ustean, judua dela jakiteak Wernerri dakarkion kontzientzia-hartze eta mundu-ikuskera hori, nobela honetan bat-batekoegia da, bilakaera eta zalantza gutxikoa. Kontraste gutxikoa. Hau da, lehendabiziko parte horretan, badira Wernerrengan ernatzen diren zenbait kontraesan, zenbait beldur, zenbait zalantza, baina bigarren parterako jada badirudi pertsonaiak kontraesan, beldur eta zalantza horiek guztiak gainditu egin dituela, onartu duela bete-betean judua dela, gaitzesten duela bete-betean Hitlerrekiko izan duen miresmen itsu hori. Judu dela jakiteak kontzientzia ernarazi bailion. Azken batean, gertakari gehientsuenak helduaroan garaturiko kontzientziaren eta moralaren galbahe herstutik iragazirik aurkeztu dira. Hau da, gertaeren harilkatzeak pisu berezia izan arren eta jakin-mina pizteko gaitasuna izan arren, Wernerren kontzientzia-hartze horrek egin du gainez nobela honetan. Gainezkatze horretan, nire ustez, kontzientzia-hartzearen garapen hori irudikatzerakoan desoreka egon da. Izan ere, kontzientzia-hartze hori irudikatzeko batez ere aitortza eta memoriaren diskurtsoak josi dira nobela honetan. Baina, batzuetan, bi diskurtso hauek besarkaturik aurkezteak pertsonaiaren karakterizazioaren alde egin du, pertsonaiaren nortasunaren zirrikitu ugaritan sakontzeko aukerak zabalduz, eta beste batzuetan, aldiz, bi diskurtso hauek besarkaturik aurkezteko egin diren ahaleginak ez dira orekatsuak izan, memoriaren kaltean. Hau da, narratzailea trebe ibili da, oso trebe, memoriaren txokoan gorderiko irudiak eta eszenak marraztu eta harilkatzerakoan, baina ez da hain trebe ibili eszena horiek aitortzaren eta kontzientziaren diskurtsoarekin lotzerakoan. Nobela honen lehendabiziko parte horretan antzeman dut bi diskurtso hauek josteko trebetasuna, eta beste bietan, aldiz, ahuldu da oreka hori. Batzuetan, eszena preziatsu eta pertsonaien deskribapen bikain zirenak zirriborratu egin dira kontzientziaren begi zorrotzaren itzalean.