kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Kontu-jaten / Arantxa Iturbe / Alberdania, 2006

Ahotsak Ibon Egaña / Berria, 2006-11-19

Tolosako eta inguruko emakume helduen ahotik jasotako testigantzak hartu ditu abiapuntu Arantxa Iturbek Kontu-jaten liburu hibrido, ezberdin eta freskoa ontzerakoan. Kontatzekorik ez dutela uste duten horiek kamera aurrean jarri, eta “kontatu nahi duzuen guztia jakin nahi dut. Zuek kontatzen ez badiguzue beste inork ez digu kontatuko” esan die kazetari eta idazleak (bi eremuetan ari baita liburuan bertan ere Iturbe, kazetaritzarenean eta literaturarenean). Hamaika dira galdera horri emandako erantzunak, memoriaren galbaheak bildu dituen istorioak eta ametsak. Ametsak bereziki, maiz emakume izateagatik edo bizitzaren bihurguneengatik (demagun gerra) bazterrean utzi behar izan zituztenak.

Ahoz kontatutako testigantzak jasotzen ditu liburuak, zenbaitetan jasotakoari fidelago, bestetan zeharo berridatzita. Testigantza hauek, hala, papereratutako ahozko kontakizunak dira maiz, eta hortxe dago lan honen ekarpen garrantzitsuetako bat, hots, ahozko kontamoldea moldatu eta paperean bildu izana; ahozkotik abiatuta idatzira jauzi egitea, maiz jardun mintzatuaren izaera errespetatuta. Emakumeak izan dira idatzia erabat nagusitu aurretik ahozko tradizioaren transmisioa bideratu dutenak, eta egun galduxe dagoen ahoz kontatzearen artea menperatu izan dutenak. Bereiz, oso bereiz, ibili dira aspaldian, baina, baita euskaraz ere, ahozko kontamoldea eta literatura idatzia, baina liburu hau da lekuko, nola ahoz kontatzearen arte horren zenbait tasun (elipsiaren dominioa, esaldi jostari eta askeagoak, adierazkortasuna) idatzikoaren bizi-berritzaile eta estiloa garatzeko bide izan daitezkeen. Iturbek, bederen, asmatzen du, eta ez liburu honetan bakarrik, ahozkotasunaren baliabide horiei etekina ateratzen, idatziari beste arnasa bat ematen.

Gutxitan, gutxiegitan, entzun diren ahotsei egin zaie lekua orri hauetan, eta haiek entzutea bada nahiko ekarpen, nahiko motibo liburua irakurtzeko. Alabaina, Iturbek ez du bilketa lan soila egin nahi izan, ez da transkripzio lanak egitera mugatu. Jasotako istorioei bigarren eta are hirugarren jantzi bat erantsi die, literatur baliabide anitz erabiliz. Maiz jasotako istorioak protagonistek kontatuta bezala eman ditu; beste zenbaitetan, ordea, narratzailea sartu eta bigarren edo hirugarren pertsonan kontatu du jasotako narrazioa; inoiz elkarrizketa moduan papereratu du narrazioa; iragan urrunean gertatua denbora presentean jarria ematen zaigu hurrena, edo testimonioa dena inori zuzendutako bakarrizketa bihurtuta beste batean. Jasotako istorioari irauli txiki bat, astindu txiki bat ematen die Iturbek, eta literaturak eskainitako erremintei esker, testimonioak duen balioari bigarren balio bat eransten dio, plazer estetikoak ematen duena, alegia.

Testimonio bakoitzari fikziozkoa den ataltxo bat gehitu die Iturbek halaber, gutun forman gehienetan, kontakizunean zabalik geratutako zirrikituetan irudimenari bidea eginez, halako moldez non ipuin liburu bezala ere baduen balioa narratiba laburrean eskua trebatua duen idazlearen lanak. Irudi lezake, begirada batean, idazlearen esku-hartze gehiegizkoa ez ote dagoen, helburua lekukotasunak biltzea eta besteei ahotsa ematea duen liburua dela kontuan izanda. Baina ez da halakorik. Idazleak ere, lekukotasun emaileek bezala, apal jokatu du, eta egindako ekarpenak, dela lekukotasuna berridazten, dela errealitateari fikzioa gehitzean istorioarekiko fidel izanik, eta protagonista kontalaria dela sekula ahaztu gabe egin baititu, lanari ukitu pertsonala emanez, baina emakumeen ahotsak isilarazi gabe.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak