kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Peaceful soldadua / Michael Morpurgo (Mirentxu Larrañaga) / Alberdania, 2006

“E’tzeate koldarrak izango, ezta?” Ibon Egaña / Berria, 2006-11-05

Ari gara gu ere “normalizatzen”. Euskal irakuleok nobelak eskatzen omen ditugu, eta argitaletxeek ez dute, nonbait, euskarazko aski originalik jasotzen gose hori asetzeko. Izango da besterik, baina horixe omen azkenaldian euskal argitaletxeek atzerriko nobela garaikideak euskaratzeko egiten ari diren ahalegin eta apustuaren arrazoietako bat. Gure “normalizazioaren” beste erakusgarri bat, omen. Eskertzekoa da, noski, idazleak hil arte zain egon beharrik ez izatea haien lanak euskaraz irakurri ahal izateko. Baina nola bermatu halako lanen bideragarritasuna merkatuari begira? Inguruko erdaretan (alegia, gaztelaniaz) arrakasta izan duten idazleak argitaratzea izan da oraintsu arteko irizpidea, baina Michael Morpurgoren Peaceful soldadua eta Oh Jung-Hiren Txoria eleberriak kotoiaren froga hori gainditu gabe itzuli ditu euskarara Alberdaniak, gure sistema autonomia zerbait hartzen ari delako erakusgarri, agian.

Eta halakoetan, zein ote da irizpidea itzulgaiak hautatzerakoan? Galdera hori etorri zait burura Michael Morpurgoren Peaceful soldadua irakurtzen hasita. Izan ere, ingelesez irakurle gazteen bildumetan argitaratu izan da Peaceful soldadua, eta euskaraz, aldiz, helduentzako narrazio bilduman. Eta horra sortzen zaidan galdera: atzerrian gazteentzako irakurgaitzat dutena gurean helduen sailean argitaratzeak ba ote du anekdotaz edo unean uneko erabaki zehatzaz haratagoko irakurketarik? Alegia, irakurlearen exijentzia maila apalagoa ote da euskaraz, eta irakurgai xeheagoak eskatzen ote ditugu? Gero pentsatu dut, baina, horiek aurreiritziak izan daitezkeela, “gazte literatura” kontzeptuaz ditudan prejuizioak, alegia. Eta Peaceful soldadua-ren irakurketari lotu natzaio.

Lehen Mundu Gerran kokatutako istorio bat aurkitu dut liburuan. Beste bat. Thomas Peaceful mutil gaztea du protagonista eta narratzaile narrazioak, zeina bi atal nagusitan banatzen den: pertsonaiak, frontean dagoela, oroitzen eta birsortzen duen iraganeko haurtzaroaren kontaketa, batetik, eta orainean gertatzen den fronteko gertaeren narrazioa, bigarrenik. Gerran dagoela, haurtzaroaz oroitzea arkadia galduaren gomuta da Tommorentzat, orain mingotsa ahazteko bidea, eta ikuspegi horretatik, haurtzaroaren ikuspegi idealizatua, distantziak eta oroimenetik irazia, ematen zaigu. Espazio erdi mitiko bat birsortzen du, non onak on-onak diren (protagonista eta bere familia, anaia erdi-atzeratu eta guzti) eta gaiztoak, deabrutxo izateko buztana falta duten pertsonaiak. Gustora irakurtzen dira bizitzaren gakoak deskubritzen doan haurraren pasadizoak, ikuspegi betiere naif eta tolesdurarik gabekotik: aitaren heriotza, lehen maitasuna, anaia arteko jelosiak… Gerra aurreko britainiar landa eremuko haur baten egunerokotasuna modu sinesgarri eta gustagarrian eraikitzen du idazleak, hori bai, ñabardurarako tarte gutxi utziz. Bigarren atalean, berriz, haurtzaroko espazio idilikoari kontrajarrita, gerra frontera garamatza Morpurgok, eta hamaikagarrenez irakurtzen ditugu gerraren izugarrikeriak eta lazkeriak, “koldarkeriaz” akusaturik fusilatu zituzten soldadu britainiarren istorioa dela berrikuntza eta narrazioaren gai nagusi.

Ez luke agian hala izan behar, baina gazte literaturatzat jotzen den horri maiz esleitzen zaizkion ezaugarri zenbait aurkitu ditut liburuan: on eta gaiztoen banaketa manikeoa, irakurleari lana eginda eta pentsatu behar duena xehe-xehe emana, zalantzarako eta irakurketa anitzerako bideak hetsiak, eta hunkidura erraza lortzeko haurraren eta gaztearen begirada naifa. Gazte literatura izan, helduentzako literatura izan, irakurleari esfortzu handirik eskatzen ez dion lana da, edonola ere, Peaceful soldadua, erreskadan, gozo, maldarik gabe irakurtzen dena eta erraz hunkitzen duena. Eta agian horixe da eleberri-gose den irakurlego berriak eskatzen duena. Ari gara normalizatzen.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak