kritiken hemeroteka

7.591 kritika

Azken kritikak

« | »

Bestiarioa. Hilerrikoiak / Karlos Linazasoro / Elkar, 2006

“Helduiok behingoz potroetatik literaturari” Iratxe Retolaza / Berria, 2006-10-15

Ederra ziria. Azalean bertan bota du lehen amua, izenburua zehaztapen konkretu batean bilduz: Bestiarioa / Hilerrikoiak. Bi nobela llabur. Hasiera batean irakurleak ez du zehaztapen hau zalantzan jartzeko inolako daturik, ez keinurik. Baina, irakurketa abiatu eta berehala, ziriaren tamainaz ohartzen gara. Berehala ohartuko gara; egileak jolaserako deitu gaitu, adarra jotzera etorri da, gure igurikimenak oro zalantzan jartzera. Aurreiritziak itzulipurdikatzera. Horretarako, liburu honetan autofikzioaren bideari eutsi zaio. Hau da, egilearekin berarekin harreman estua duen pertsonaia sortu eta irudikatu da, idazlea ere badena, Karlos izena duena, liburuzaina dena, umore beltzaren zale dena, narrazio laburretarako sena duena, etab. Baina, autofikzio hau ironiaren distantziaz egin da, egilearen irudia bera parodiagai edo karikaturagai bilakatuz. Autofikzio ironiko hau bere buruaz barre egiteko eta distantzia hartzeko bidea izan bada, baina, batik bat idazle eta nortasunaz hausnartzeko eta idazletasunaren aurreiritziak irrigarri uzteko: nobelagilearen itzalari edota idazketa prozesua bera bizitza (edo heriotza) baino garrantzitsuagoa izateari trufa egiten dio. Are gehiago, Karlos Linazasorok autofikzio ironikoa baliatu du, Linazasoro idazleari euskal literatur sisteman egokitu zaion lekuaz hitz egiteko. Horretarako, han-hemenka Linazasoro idazlearen irudiaz esan direnak aipatu (zuzenean edo zeharka) egiten ditu, baita beste zenbait idazleren inguruan esandakoak edo sortutako irudiak ere. Baina, aipamen horiek guztiak karikatura bailira bezala, zenbait alderdi nabarmenegi eta agerikoegi irudikatu ditu, eta alderdi horiexek dira hausnarketara eraman nahi direnak.

Eta noski, Karlos idazlea dugu izenburuan aurkezten diren bi nobela laburren (parka, llaburren) egilea. Horregatik, bi nobela horiek aurkeztearekin batera nobela horien idazketa prozesua da mintzagai. Ez hori bakarrik, idazketa prozesuan gertaturiko pasadizoak ere kontatuko dizkigu Karlosek. Karlosi gertaturiko pasadizo bitxi irrigarri zirikatzaile eta absurdu horietan bada Pernando Amezketarraren itzalik. Ezbairik gabe, aspalditik euskal irakurle gazteen irakurgai dena. Ez da harritzekoa, beraz, liburu honek gazte literaturako sail bati hasiera ematea, Ateko Banda sailari. Horiek horrela, irakurle honek ezin izan dio datu horri bizkarra emanda irakurri. Horregatik, galdera bat sortu zaio, Linazasorok haren ohiko irakurleari keinu egitean are biziago kolpatzen zuen galderak: irakurle gazteek Linazasorok egindako keinu eta begi-kliskatze horiek ulertuko ote? Irakurraldiaren hasieran ezkor nintzen, baina liburuak aurrera egin ahala Linazasorok gazte literaturaren eta helduen literaturaren artean eraikitako zubia interesgarria, ausarta eta beharrezkoa iruditu zait. Dirudienez, Linazasorok gazteek ezagun duten diskurtso eta narrazio molde hori hartu du haiengana hurbiltzeko. Baina, bide batez, ohiko zirikada eta eztenkadak gaurkotu eta sakondu egin ditu. Batetik, umorea sortzeko egungo erreferentzia ezagunetara eta bizimoduetara jo du. Bestetik, zirikadek ez dute umorea eta irribarrea bakarrik sortzeko helburua, bada haien itzalean gogoetarako eta aurreiritziak auzitan jartzeko gogorik.

Gazte literaturaren eta helduen literaturaren artean muga zurruna egon ohi den euskal literaturan Linazasorok ederki asmatu du gazteengana bere helduen literaturako moldeak, eta baita literatur laginak ere hurbilarazten. Beharrezkoa dugun zubigintza, euskal irakurle gazteek euskal irakurle heldurako bidea egingo badute.

Azken kritikak

Izuaren osteko gogoeta
Susan Buck-Morss

Ibai Atutxa Ordeñana

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Javier Rojo

Bideko hitza. Euskal poema modernoen antologia (1951-2019)
Askoren artean

Igor Estankona

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Hasier Rekondo

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Javier Rojo

Hizlandia
Iñigo Aranbarri

Aritz Galarraga

Mami Lebrun
Kepa Errasti

Javier Rojo

Poesia guztia
Safo

Igor Estankona

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Javier Rojo

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Amaia Alvarez Uria

Poesia guztia
Safo

Javier Rojo

Bakezale gerlari horiek
Bixente Serrano Izko

Txema Arinas

Moskito
Igor Estankona

Aitor Francos

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Marta Goikoetxea

Artxiboa

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Hedabideak