kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Hildakoen entziklopedia / Danilo Kis (Monika Etxebarria) / Alberdania / Elkar, 2006

Tanatos eta Eros Ibon Egaña / Berria, 2006-04-25

Zer esan dezake iruzkingile batek euskaratutako literatura unibertsaleko lan batez? Euskaraz sortutakoaren gainean epaia emateko ausarkeria duenak nola joka dezake mendebaldeko literatur tradizioak behi sakratutzat jo duen obra baten aurrean? Itzulpenaren maila baloratu beharko luke? Baina nola, demagun, jatorrizko testua serbokroazieraz idatzia bada? Eta zalantzak puztu eta korapilatu baino ez dira egiten liburua Danilo Kisen Hildakoen entziklopedia-ren gisakoa denean, alegia, obra bat non irakurlea perplexitatearen mugetaraino eramaten duen narratzailearen esku bihurriak, tradizio anitzetan barna sartu-irtenak eginaz, erudizio erreal eta aizunaren alardea eginaz, narrazio teknikarik landu eta bihurrienak maisuki erabiliz, orain irakurketa lanbrotuz eta bat-batean argituz. Zer argi gehitu diezaioke obraren irakurketari iruzkingileak, Danilo Kisek berak Hildakoen entziklopedia-ko bederatzi ipuinei erantsitako post-scriptum-a leitu ostean, non agerian jartzen baititu egileak karta guztiak, halako moldez non liburuan zehar ironiaz tratatzen duen kritikari egindako adarjotze jostariaren traza hartzen dion kritikariak? Dagoeneko esanda dagoenaren parafrasia egiteaz haratago, ezer gutxi.

“Liburu honetako kontakizun guztiak metafisikotzat joko nukeen gai baten barnean kokatzen dira, gehiago edo gutxiago; Gilgameshen epopeia-z geroztik, heriotza literaturaren gai obsesiboetako bat izan da”. Horrela hasten du post-scriptum-a Kisek, eta hori berrestea baino ez zaio geratzen iruzkingileari, jakina. Ipuin gehienetan zuzenean, eta besteetan zeharka heriotzaz egiten du gogoeta Kisek, eta ez soilik heriotzaren ekidinezinaren edo bizitzaren garratzaren erakusgarri; pertsonaia zehatzen heriotza konkretuak zerbait sakonago, metafisikoagorako hausnarketaren abiapuntu baino ez dira lan honetan. Hala, Simon aztiaren heriotzak paradisuaren eta bizitza eternoaren promesaren faltsua irudikatzen du kondaira gnostiko bat oinarri hartuta, Ohorezko hiletak ipuinean prostituta baten hileta subertsiorako pizgarri bilakatzen da, Zazpi lo-egileen kondaira-k Koranera jotzen du berpizkundearen irudikapena berrirakurtzera… Eta heriotzarekin batera, literaturaren beste gai eternoak ere, maitasunak, badu agerpenik Kisen bilduman. Literatur obraren sorburu eta azalpen-iturri bakar gisa irudikatuko da Leninen irudia daramaten zigilu gorriak ipuinean, eta herioari aurre egiteko ezgai, berriz, Aintzazkoa da aberriaren alde hiltzea narrazioan.

“Balkanetako Borges” deitu izan diote Kisi kritikariek, eta bultzada/zama horrekin egin du lekua literatura unibertsalaren apalategietan. Izendapena merezia denik ez dago zalantzan jartzerik, Kisen eta Borgesen narrazio-teknikei eta literaturaren lehengaiei erreparatuta: mendebaldeko kulturaren errelatu nagusiak berrirakurtzeko nahia, erudizio aizunerako joera, saiakeraren hoztasunez jantzitako ipuinetarako jaidura, metaliteraturarako gogoa… Baina Kisen bertuteetarik da Borgesen ekarriak bere egin arren imitatzaile huts ez izatea, eta imaginario berezkoa osatzeko gai izana. Post-scriptum-ean dio Kisek Mendebal-ekialdeko dibana azpititulua izan zezakeela bere lanak, eta horretantxe datza, besteak beste, egile honen originaltasuna: bere biografiak eta testuinguru soziokultural mugako eta askotarikoa akuilu izanda, bere lanetan hainbat kultura, hizkuntza, erlijio eta ideologiatako narrazio nagusiak berrirakurtzea, iraulkatzea, interpretatzea, narrazio teknika berriak trebeziaz baliatuz.

Borges eta Schwob dotore euskaratu ostean (biak ere Kisen iturrietakoak), Juan Garzia irudikatzen genuen Kis euskaratzen ere. Monika Etxebarriak egina da, baina, itzulpena, fina hau ere, ahalegin poxi batekin (obrak eskatua, ez itzulpenak) plazer hutsez irakurtzen dena.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak