kritiken hemeroteka

7.333 kritika

Azken kritikak

« | »

Emakume ezezagun baten gutuna / Stefan Zweig (Edorta Matauko) / Igela, 2005

Ez dakizu, baina… Iñigo Roque / Gara, 2005-11-19

Neke izaten dugu klasikoetara hurreratzea, edizio doratuegiek edo eskola usain larregikoek uxatuta. Igela argitaletxeak, ordea, bide hori zelaitu egiten du. Horrenbestez, ondoz ondo ikusten ditugu liburudendetan euskal idazleen azken obrak eta lehengo gizaldiko klasikoen lanak.

Oraingoan Stefan Zweig-en liburu txiki bat ekarri digute igelek (guztia izendatu zaleek idazlan apalagotzat hartuko lukete), austriar idazlearen prosa naroaren frogagarri.

“Nire semea bart gauean hil da… “, halatsu hasten dira liburuko, gutuneko, pasarte guztiak. Emakume batek bere berri ematen dio umetatik maite izan duen gizonari. Gutuna egiten dio bion semea hil dela gaztigatzeko. Gizonak ez dauka umearen berri, eta ez daki xuxen nor den emakumea (horregatik izenburuko “emakume ezezaguna”). Gutunak ia liburu osoa hartzen du, eta, hala, emakumearen ahotsa baino ez da ageri, gertakarien mataza harilkatzen. Liburua hasi eta bukatu, hala ere, gizonaren aurkezpenarekin eta erantzunarekin.

Idaztankera eraginkorra bezain dotorea da, eta itzultzaileak ondo baino hobeto jakin du euskarara ekartzen. Liburuan, intrahistoriara lerratzen da Zweig, pertsonaia itzaltsuak (Maria Stuardo, Maria Antonieta…) eta hotsandiko gertakariak alboratuta. Horrenbestez, amodioak itsututako emakume xehe baten estualdiak kontazen dizkigu egileak: gizonaren axolagabekeria, ama ezkonbakoen ataka latzak…

Ingurua zertzelada llaburretan marrazten du idazleak: Austria, gerrarteko garaian (Oteitzak esperantzaren gizakiaren garaia esaten zion arren, hura ere nahiko garai lastimagarria izan zen, batez ere Gerla Handia galdu zuten herrialdeetan). Izan ere, gizartearen gaineko aipuak zeharka baino ez dira azaltzen lerroarteetan. Nolanahi ere, arinkeria litzateke esatea liburuko unibertsoa gutunaren idazlea (emakumea) eta irakurlea (gizona) baino ez direla, bain batzuetari hala ematen du. Argi dago gizonaren egoera soziala atsegin duela emakumeak, eta huraxe eskaini nahi izango dio semeari, kosta ahala kosta, “arloteen hizkera baldarra” ez izateko eta “txiroen arropa zarpail kirasduna” ez janzteko. Horrexek liluratu zuen, gainera, emakumea, gizonaren dotoreziak, zerbitzariak, liburu piloak…

Liburua emakumearen eta gizonaren arteko hiru enkontruetan funtsatzen da: umetan, nagusitan eta semea izan ondoan. Amodioa aldatuz joango da, larriminez beterik, haatik. Umetan, “haur baten ezkutuko maitasuna” izango da, “fanatikoa”, “espantu grotesko”z betea. Gero, grina “gero eta esnago, kartsuago, korporalago eta emeago” bilakatuko da.

Gizonak, burges bizizaleak, ahaztu egingo du emakumea, harekin elkartutakoan, eta behin ere ez du ezagutuko. Emakumeak, ostera, “maitea”, “laztana” esango dio gutunean, ez du larritu nahi izango (“Ez beldurrik izan, ez zaitut areago gogaitu nahi… “), haren esperantzan bizi izango da beti.

Eta tartean umea egongo da, “zure beste nia”, gizonari atxikirik egoteko bitarteko bakarra. “Nire semea hil da, gure semea”, esango dio patetikoki, eta jakinaraziko: “Mundurik ez zegoen zurekin lotuta ez bazen”. Emakumeak ez dio kontzientzia zamatuko: ez dago biktimarik; bere borondatez jo zuen harengana. Maitasun gaixobera baten kronika da, baina duela hainbeste urte izkiriatu arren, irudi du ez zaigula hain urrutiko suertatzen.

Kilikagarria da hain aspaldi idatzitako gutuna jasotzea; eta laketgarria, euskaraz irakurtzea. Zizka-mizkak ase ez duenak behialako liburuen apaletan bila dezake Xake nobela (Alberdania, 1999).

Azken kritikak

Atzerrian
Nerea Balda

Ibon Egaña

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Ez dadila eguzkia sartu
Martin Etxeberria / Xabier Etxeberria

Amaia Serrano Mariezkurrena

Hariak
Yoseba Peña

Igor Elordui Etxebarria

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Txema Arinas

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Artxiboa

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Hedabideak