kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Skyroom / Ramuntxo Etxeberri / Elkar, 2004

Zinema gidoiaren jariakortasuna Fito Rodriguez / Berria, 2005-03-01

Ramuntxo Etxeberriren opera prima, Skyroom, luzea izanik ere (315 or.), berehala irakurtzen den eleberri horietakoa dugu. Baina, irakurketa azkarra eta samurrekoa izan arren, hara gerturatzen den literaturazaleak, zoritxarrez, sorpresa txarrak ere aurkituko ditu. Edonola, nire uste apalean, nobelari antzematen zaizkion hutsuneak idazleari berari baino beste norbaiti leporatzea, hobe.

Etxeberri sortzaile bezainbeste originala den eleberrigilea dugu. Bere idazkerari jariakortasuna dario (joritasuna eta guzti), eta gainera, historiak lotzen eta txirikordatzeko errekurtsoak, eduki, baditu. Bataille navale edo Itsas borroka jokoa erabil dezake atalak zenbatzeko pertsonaien arteko hurrenkera irudien bidez azaltzen digun bitartean. Izan ere, nobelan gertatutakoa horren da bizkorra ezen askotan zinemaren gidoiaren aurrean gaudela dirudi. Idazlea orojalea badela (oroirakurlea beharko genuke esan…) begibistakoa da zeren bidaiak eta historia, Asiako deskripzioak eta Euskal Herrikoak, haiek denak, batzuek besteen ondoren datoz berehalako jarraipen naturalean.

Orson Wellsek erakutsi zigun bide beretik (Citizen Kane-ko rosebud ele ulertezin ospetsua), hilzorian dagoen Peio aitona pilotariak inork ulertzen ez duen hitz bat errepikatu ohi du ospitalean etengabe. Hitz horren esanahiaren bila aitona gaztetan aritutako frontoietara, Manila aldera, abiatuko dira aita-alabak (Mikel eta Nina). Bidaia horren kronika dugu nobela honen ardatza. Hartan, ordea, senideen arteko harremanak, Filipinetako Markos diktadurako garaiak eta abar… nahasten joango dira ziztu bizian bilakatuz doan nobelaren harira.

Eleberrian aurkitzen dugun hizkuntzaren trataeraz aritzeko, berriz, duela gutxi arte Nafarroako Bertsolari Txapelketetan entzuten genituen hizkerak erabiliko ditut adibidetzat. Hirurogeita hamarreko aldiaren hondarretik ia gaurdaino aipatu txapelketetan Mendiburu, Mixel Aire, Ezponda edo Alkat, Argiñarena anaiak, Madariagatarrak edo Olanorekin batera ikusi eta dastatzerik izan dugu. Eta dastatu diot, zeren hala haien hizkuntzaren berezkotasuna nola beren bertsogintza ere, ezin baita gaurko txapelketetan aditzen dugunaz inola alderatu. Behe-nafarrik gabe egun ospatzen den Nafarroako Bertsolari Txapelketan Euskal Herrikorako berriki egin izan den Iparraldeko kanporaketan bezala, euskara dotoreagoa zein bertso eginagoak entzuten baditugu ere orduko hizkerak nahiz bertsoerak, haien aniztasunean, galtzeak mintzen gaitu.

Etxeberriren idazkeraz antzera gertatzen da. Berezko jarioa badu, dudarik gabe. Eleberria eratzeko, betetzeko zein atontzeko jakinduri literarioa ere badu, eduki, baina, eskaintzen digun produktuak, aldiz, zerbait badu soberan. Zerbaitek karranka egiten du nobelaren garapenean eta, nago, ez dela, kasu honetan behintzat, idazlearen erantzukizuna argitaldariarena baizik.

Xanpunek edo Mattinek bertsotarako erakusten zuten tankera berreskuratzerik ez dagoela badakit. Artetxek eta Kolinak euskaraz nahiz bertsotan ongi, oso, egiten dutela jabetzen naiz. Aitzitik, bertso munduan ez bezala, Ramuntxo Etxeberriren idazkerak iraun behar badu bere hartan, daukan jariakortasuna eta guzti, apaindu eta orrazteko premia duela deritzot. Berak egiterik ez duen lana. Editorearen betebeharra. Hots, ez dut esan nahi Etxeberriren idazkiak edertu behar direnik, argitaldariak eleberri bati antzematen dizkion soberako trabez nahiz pisuez arindu baizik.

Ramuntxo Etxeberri hautatu zuten, Gazteluma bekaren bidez, nobela hau idatz zezan. Baina, nire ustez, epaimahaienak zein editorearenak ez dira hor amaitzen.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak