kritiken hemeroteka

8.020 kritika

Azken kritikak

« | »

Elektrika / Xabier Montoia / Susa, 2004

Hirugarren eta azken deskarga Igor Estankona / Deia, 2004-12-21

Hankartean, mingainean, titiburuetan, edozein lekutan ezartzen dute herrialde ustez zibilizatu askotako indar armatuek elektrika, aurrekontu orokorren pentzura. Xabier Montoiaren nobela siku eta erabatekoan ere zuzenbide-estatuaren deskargak deskribatzen dira, eta aingira erraldoia Frantzia da, eta utzi gura ez duen erreka, berriz, Argelia. Baina badago zeozer txarragoa: arima umeltzen duen euri zirin baten antzera, gasteiztarrak sortzen duen atmosfera larria. Indarkeria esplizitua eskertzera iritsiko zara, sinetsidazu, liburua zipriztintzen duen indarkeria intelektual, kriminal bezain humanoari larregi iritzita. Hareatzara isuritako odol hiper-errealista gozoagoa irudituko zaizu “Elektrika”ko giza panorama baino. Espazio zabal eta garbi horiekin, profanatutako maindire bat da argeliar basamortua.

Modu bikainean itxi du Montoiak “Hilen bizimoldea” trilogia. “Hezur gabeko hilak” eta “Blackout” eleberrien ostean, Jean Etxegoien bortitzaren seme izenkideak hartzen du testigua. Biologiaren mugez eta polisemiaren indarraz baliaturik, aitaren egoera bertsuetan ibilarazten du seme arean sentiberagoa, denok, bigun zein gogor, korronteak eroan daroazan egur zatiak garela ondorioztatzeko edo. Jean Etxegoien txikerrak ez dauka aitaren erraztasunik triskantzaren logika zoroa irentsi eta erlatibizatzeko. Beharbada horregatik, Montoiak bere lanabes behinena den elkarrizketa alboratu egin du maiz, gainezka datorren akzioaren eta oso barrukoak —agian apur bat sinplistak?— begitandu zaizkigun oroitzapenen mesedetan. Baina oraingoan ere muzin egin dio iritziari, gai narratibo gordina bakarrik eskainiz.

Literaturaren bidez posible al da sineskeriek eta gezurrek erdi-estali duten historia azaleratzea, eta pertsona bakar batzuk hara eta hona erabiliz haren zati handi bat agerian uztea? Ariketa itzela dirudi, baina lerrorik lerro, paragrafoz paragrafo, Montoiak bide horretatik desbideratzen ez den diskurtso bat harilkatzea lortu du. Akzioa, giroa, jendea… nobela errealistaren elementu guztiak daude lehen planoan, eta guztiek batera esperientziaren poxi bat deskribatzen dute, saiakeraren zehaztasunaz gainera.

Ongiaz eta gaizkiaz aritu zaigu trilogia gogoangarri honetan. Iritsi ere iritsi garela uste dut errealismo landuenak soilik lor dezakeen mirarira: gizakia noiz okertu zen susmatzera, eta munduak darabiltzan karten artean Jean Etxegoien salbatuko zuena erdizka ikustera.

Azken kritikak

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Amets Iriarte

Zoonomia
Nerea Arrien

Maddi Galdos Areta

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Paloma Rodriguez-Miñambres

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Mikel Asurmendi

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Amaia Alvarez Uria

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Paloma Rodriguez-Miñambres

Gezurra berdaderoa
Bertol Arrieta

Pako Aristi

Uda betea
Aritz Gorrotxategi

Jose Luis Padron

Basairisa
Louise Gluck

Aitor Francos

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Mikel Asurmendi

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Artxiboa

Uztaila 2022

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Hedabideak