kritiken hemeroteka

6.959 kritika

Azken kritikak

« | »

Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama / Alaine Agirre / Elkar, 2017

Biziraule baten kronika Estibalitz Ezkerra / Gara, 2017-10-07

Izenburuan bi aipatzen bazaizkigu ere, hiru dira Alaine Agirreren azken lanak, “Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama”-k hizpide dituen erditzeak, zein baino zein mingarriago, zein baino zein eragingarriago narratzailearen osasun eta bilakaera emozionalean. Amak narratzailea bera mundura ekarri zueneko uneari dago lehenengoa lotuta. “Nire ama nitaz erditu zenean, negar egin zuen”, esaten digu narratzaileak. Erditze luze eta gogorra izan zen; haurdunaldia bera arrisku handikoa izan zen amarentzat eta hilabete gehienak ohean igaro behar izan zituen, burujabetasun ekonomikoa eta, batez ere, emozionala eman zion lanpostutik urrun.

Negarra, ordea, ez zegoen kontu horiei lotuta bakarrik. Amak “… negar egin zuen, bere bizitzan lehenengo aldiz, ama izan zelako; negar egin zuen, ama izan arren, ez zekielako nola izan zen ama” (13. orrialdea). Orduko hartan erditu bai, baina ez zen ama bihurtu narratzailearen ama. Kontakizunean zehar azalduko zaigunez, amaren ama erditu bai baina hura ere ez zen ama izan. Bigarren erditzea lehenengoa baino “lazgarriago, urragarriagoa” izan zen, baita “askozaz arriskutsuago” amarentzat zein narratzailearentzat. Narratzailea burutik gaixotu, amak haren ardura bere gain hartu eta bera ere gaixotu egin zenean jazo zen hura. Bata bestearen sostengu eta sendabide bihurtuta, alaba bigarrenez jaio zen eta ama, lehen aldiz, ama bihurtu. Hirugarren erditzea, aldiz, kontakizunaren amaiera aldera iragartzen zaigu: iraganekikoak kitatuta, familiako kideekin bakeak egin eta bere buru osasunaren ingurukoak onartu ostean, bere buruaz erditzea erabakitzen du narratzaileak.

Ausarta da “Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama”. Ausarta da gaiari —buruko gaixotasunen, amatasunaren eta ama-alaba arteko harremanen gaineko gogoetak harilkatzen ditu liburuak— zein hura jorratzeko erabiltzen duen idazkerari begira —hizkera zuzen, zorrotz eta doia erabiltzen du, aurreko lanetan bezala—.

Bere orain arteko bizitza markatu duten hiru erditzeetan sakontzen joan ahala, mingarriak diren zenbait egia azaleratu eta hainbat tabu suntsitu egiten ditu narratzaileak. Esaterako, amatasuna ez dela kontu biologikoa bakarrik —haur bat mundura ekartzearekin ez da bat ama bihurtzen—, ezta emakume guztiek desiratzen duten zerbait, edo desiratuta ere batzuetan ez dela komenigarria ekar ditzakeen arriskuengatik. Edo afektua faktore biologiko zein sozialen menpe dagoela; maitasuna jasotzen eta ematen ikasi egiten den zerbait da ere. Familia bera, gizarte harremanak egituratu eta arautzeko eredu den hori, ez da narratzailearen begirada zorrotzetik libratzen: babesleku beharrean errepresio gune da maiz familia; osasunbide beharrean gaixotasun eragile.

Emakumeak izan ohi dira kaltetuenak familia nukleoan jokatzea egokitu zaien rolagatik, baina konplize ere izan daitezke eta izan badira errepresio sistema horren barruan. Testu feminista da “Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama”; ez, ordea, eskapista.

Narratzaileak ez du bere burua zuritzen; familia draman jokatu izan duen rola onartu eta zorrotz aztertzen du. Funtsean, bere buru gaixotasunaren nondik norakoei heldu eta behar bezala ulertu ahal izateko egia horiei guztiei, mingarri izan ala ez, aurre egin behar die. Osabidea, berea zein ingurukoena, korapilo denak elkarrekin askatu ondoren bakarrik irits daiteke.

Funtsean, “Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama”-ko narratzailea biziraule bat da eta liburua bera biziraupen prozesuaren kronika.

Azken kritikak

Mundu ikuskerak euskal narratiba garaikidean: modernitatearen krisitik postidentitatearen promesera
Gorka Mercero

Mikel Asurmendi

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Peru Iparragirre

Gerezi denbora
Inazio Mujika Iraola

Amaia Serrano Mariezkurrena

Eoskola. Heziketa hipermodernoa
Mitxelko Uranga

Javier Rojo

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Aitor Francos

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Usoa Alberdi Fernández

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak