Pedro Páramo / Juan Rulfo (Juan Garzia Garmendia) / Ibaizabal, 2002

Herioaren itzala paradisuan Irene Elorza / Maxixatzen, 2002-09

Juan Rulfo idazle mexikarrak bi lan izugarri idatzi zituen bizitza osoan, “El llano en llamas” ipuin bilduma eta hizpide dugun “Pedro Páramo” eleberria. Hogeita hamazazpi urte zituela Literatura baztertu, zinerako gidoigintza lanei ekin eta irakaskuntzara dedikatu zen Mexiko Hirian. Zinerako idatzi zituen testuak “El Gallo de Oro” liburuan bildu zituzten 1980 urtean.

Lan oparoa ez izan arren, berebiziko garrantzia izan zuen Ameriketako literaturan, 60. hamarkadan ezagutu zen narratibaren “boom” delakoan, batik bat. “Pedro Páramo” klasikoa bihurtu zen argitaratu zen egun berean. Izan ere, berrikuntzaz eta aberastasunez beteriko kontakizuna dugu. Orainaldia eta iragana nahastuz eta gurutzatuz doaz kontakizuna aurrera doan neurrian. Desioak, errealitatea, biolentzia, ilusioa, etsipena, infernua, bizitza, heriotza… Rulfok gai hauetan guztietan sakontzen du eleberri labur bezain sakonean.

Hil aurretik amari egindako promesa dela eta, Juan Preciosa bere aitaren bila doa Comala izeneko herri beldurgarrira. Herriko zenbait biztanlerekin egingo du topo bilaketa honetan eta denen artean bere aitaren —Pedro Páramoren— izaera tiranikoaren berri emango diote, baita Susana izeneko neskarengatik bizi osoan sentitu zuen debozioz beteriko amodioarena ere. Comalan egiten duen egonaldian, Juan Preciadok hots arraroak, amets ikaragarriak eta irudi izugarriak atzematen ditu inguruan. Pixkanaka egi beldurgarri batez jabetzen joango da: denak hilda daude Comalan. Denak? Bera ere hilik ote dago?