kritiken hemeroteka

6.959 kritika

Azken kritikak

« | »

Fikzioaren izterrak / Ur Apalategi / Susa, 2010

Literatur mundu miserablea Beñat Sarasola / Berria, 2010-10-31

Ur Apalategiren Fikzioaren izterrak, printzipioz, urte honetako nobedade aipagarrienetakoen artean kokatzen zen nire baitan. Orain arte, poesia liburu bat —Erdi guneak—, bi nobela —Gauak eta hiriak eta Gure Gauzak S.A— eta saiakera bat edo beste argitaratuak zituen Apalategik. Bestetik, gure arteko literatura ikertzaile sendoenetakoa dugu, Paueko unibertsitatean egiten duen lanari esker. Gauak eta hiriak harekin nahiko arrakasta lortu zuela esan daiteke, Beterriko Liburua saria tarteko, eta Gure Gauzak S.A. kaleratu zuenetik sei urte igaroak ziren dagoeneko, “aro geologiko bat merkatu editorialarentzat”, liburu berriko lehenengo ipuineko narratzaileak esaten duen legez. Gainera, Iban Zalduak ohikoak baino laudorio enfatikoagoak eskaini zizkion aurkezpenean. Hortik liburuak nigan eragindako interesa.

Zaldua aipatu dudalarik, seinalagarria da donostiar gasteiztartuak hamarkada honetan gorpuztu duen ipuingintza moldetik gertu koka litekeela Apalategirena. Ezaugarri komun dezente dituzte: literatura gaitzat hartzekoa, bikote harremanak, umorea, politikaren presentzia, trick ending deitzen zaien amaierako tupusteko biraketen erabilera, eta abar. Fikzioaren izterrak honetan bereziki nabaria da, hori bai, hausnarketa literariorako joera, eta nagusiki sistema literarioarekiko begirada zolia. Patetismoz erretratatzen dira idazle, literatur sari, literatur ikertzaile eta enparauak. Literaturak behiala zuen irudi jaso eta eredugarritik gutxi geratzen da ipuinotan. Jende miseria leku orotara iristen dela iradokitzen digu nolabait idazleak, antiheroiak ere literatur munduan bertan aurkitzen ahal ditugula, urrutirago joan gabe. Alde horretatik, liburu interesgarria da, sarritan suharki hartzen ditugun hainbat kontu distantzia eta eszeptizismo handiagoz hartzeko dei bat-edo.

Lehenengo ipuinak, Azken tangoa Buenos Airesen-ek, idazle gazte baten (Katxalyn) eta eskarmentatu baten (Ander Galtzada, narratzailea) arteko lehia irudikatzen digu. Egunerokotasun handiko ipuina da gaiaren aldetik, gure literatur sistemako gertuko erreferentziak ederki azaltzen zaizkigu, baina istorioa sobera luzea egin zait; uste dut kontatu nahi zena kontatzeko ez zela beharrezkoa halako istorio gorabeheratsua. Gutun bi posteritateari (Literatura eta Historia) liburuko onenetakoa dela iruditu zait. Abilki parodiatzen du fikzioaren eta errealitatearen arteko harremana, gure istorio politikoari helduz, eta gertakariak apur bat grotesko eta puztuak izanagatik, tonu orokorrarekin bat datozela esango nuke. Epaimahaia-k sariketa bateko ibilerak erretratatzen ditu, berriz ere indar parodiko handiz eta trick ending horietako bat erabiliz, errazkeria apur batekin, nire ustez. Ergatibu, Beste bizitza eta Urrezko vespa ipuinetan bikote harremanen kontuak azaltzen zaizkigu literatur gaiekin nahasturik. Lehenengoan euskara zuzenaren obsesioaz trufatzen da eta ukitu grotesko nabaria du, halaber. Beste biak konplexuagoak dira, amaieran beste biraketa bana topatuko dugu, baina Epaimahaia-n erabilitakoarekin konparatuta, landuago eta indartsuagoak dira. Bernardo et Ramon da, seguruenik, bildumako nire gustukoena. Hauxe da, orobat, liburu guztian kasu bakarra benetako erreferentziak azaltzen zaizkigunak. Bernardo eta Ramon, jakina, Atxaga eta Saizarbitoriari egiten diote erreferentzia, baina ez dut uste behartuegia denik pentsatzea Antso pertsonaia Apalategiren beraren irudikapen autoparodikoa izatea, eta narratzailea, aldiz, Pascale Casanova literatur ikertzailea.

Azken kritikak

Mundu ikuskerak euskal narratiba garaikidean: modernitatearen krisitik postidentitatearen promesera
Gorka Mercero

Mikel Asurmendi

Biennale
Beatriz Chivite

Peru Iparragirre

Mina edo libertatea!
Kepa Larrea

Javier Rojo

Hodien metafisika
Amelie Nothomb

Amaia Alvarez Uria

Nora goaz euskalduntasun honekin?
Joxe Manuel Odriozola

Joannes Jauregi

Gaizki ulertua
Irene Nemirovski

Aiora Sampedro

Hitzontziak
Xabier Montoia

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Rosalia de Castro

Igor Estankona

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Javier Rojo

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Peru Iparragirre

Gerezi denbora
Inazio Mujika Iraola

Amaia Serrano Mariezkurrena

Eoskola. Heziketa hipermodernoa
Mitxelko Uranga

Javier Rojo

Txoriak dira bederatzi
Tere Irastortza

Aitor Francos

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Usoa Alberdi Fernández

Artxiboa

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Hedabideak