kritiken hemeroteka

7.044 kritika

Azken kritikak

« | »

Atsekabe zaitut / Irati Jimenez / Txalaparta, 2010

Katu begiekin Leire Zubeldia / Gara, 2010-11-05

Katuak modan jarri dira euskal literaturan. Bilboko kaleak ere hizketagai dira aspaldion delako ordenantza baten ondorioz. Bada, Irati Jimenezek moda-modako bi elementu horiek elkartu ditu Atsekabe zaitut eleberri laburra edo ipuin luzean.

Katu Kale ez da kale bat: “Bilboko bazterretan barreiatutako hiri ezkutua” da. Iluna, tristea, galdua, bazter eta izkinez josia. Hiri hori ez dago denentzako ikusgai. Edo hobe esan: soilik “katu-jendeak” ikus dezake. Eme protagonista eta bere adiskide Hamar-en moduko izakiek, animaliaren itxura eta abileziak bere egiteko gaitasuna dutenek. Katu Kaleko kale, taberna eta teilatuetan ibiltzen dira alderrai Eme eta Hamar. Atsekabe Armadako kideak dira biak. Euren zeregina: atsekabea eragitea. Emek berak, Katu Kaleko fakultatean egin zuen “Atsekabe Zaitut” tesian oinarriturik dago aipatu taldearen filosofia. Bertan idatziak Katu Kaleko lege eta arau bilakatu dira: miseriak ekartzen du poza. Soilik atsekabean bizita baloratzen da zoriontasuna, gizaki ororen helburu dena. Horregatik, Eme-ren zeregina, pertsonak behatu, bihotz barruetaraino ezagutu eta bertan atsekabearen hazia ereitea da. Aldiz, Hamarren egitekoa bestelakoa da: Katu Kalek norabide bakarra du, atzera bueltarik gabekoa. Norabide horretatik aldentzen denak traizio egiten dio taldeari, eta traidoreak garbitzeko dago Hamar.

“Katuek munduari egiten dioten mesedeaz” idatzi zuen tesia etxeko apalategi batean dauka gordeta Emek. Liburuetan, iraultzan eta saminean sinesten zuen orduan. Zuen. Orduan. Baina zerbait gertatu zaio. Katu Kale ikusi zuen unetik profesionaltasun handiz burutu du bere lana. Bere katu-begiekin atsekabez bete ditu Ginebra Erregina, Neke mutikoa edota Tutti Frutti zaporeko izozkia gustatzen ez zitzaion neskaren bihotzak. Baina, orain, lana amaitu gabe alde egiten du. Maleta eskuan Taxi baten zain zegoen emakumea ikusi zuenetik gertatzen zaio hori. Maria Maletaren begietan bihotz birrindu bat ikusi zuen, eta bere biktimaz kupitu zenean “krak” egin zion zerbaitek barruan. Haustura gertatu zen lehengo Eme eta oraingoaren artean. Baina nola eman aldaketa horren berri traidoreak garbitzeaz arduratzen den Hamar lagun-minari? Era berean, egia ezkutatzea ere ez al da ba traizioa egitea? Norbere ideiekin koherentziaz jokatzea edo taldearen ideiekiko leiala izatea, zein lehenetsi behar da?

Aldaketak ez du atzera bueltarik, nahiz eta batzuetan garesti ordaintzen den. Eme pertsonaiak aldatu den pertsona baten barne kezkak islatzen ditu. Finean, ingurukoek aldatu den pertsonarekiko izan dezaketen erreakzioaz hitz egiten digu Jimenezek, eta horrek pertsonarengan eragiten duen izuaz. Beldur arrunta da hori. Inoiz denok sentituko genuen, jendea aldatu egiten baita. Baina izu erreal hori irudikatzeko mundu fantastiko bat eraiki du mundakarrak. Fantasiazko mundu hori ordea mundu errealaren barruan kokatu du. Bilboren baitan dago Katu Kale. Hiri honi, eta egungo gizarteari ispilu bat jarri izan balio bezala da. Jimenezek errealitatera hurbiltzeko erabiltzen du fantasia. Eta noan aitortzera, errealitate hori bikain islaturik agertzen dela ispilu horretan. Bilboko Katu Kale imaginatzeko edo katu bilakatzen diren pertsonak irudikatzeko berriz, Iratz Inziarteren ilustrazio paregabeak ditugu. Hauetaz baliatu zaitezke. Hori bai! Orraztu betileak, jarri zabal-zabal niniak eta begiratu erne-erne. Soilik katu-begiekin irakur daiteke liburu hau. Gogoratu: soilik katu-jendeak ikus dezake Katu Kale.

Azken kritikak

Erreka haizea
Sonia González

Aiora Sampedro

Bakartasunaz bi hitz
Filipe Bidart

Aritz Galarraga

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Hasier Rekondo

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Alex Uriarte Atxikallende

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Estibalitz Ezkerra

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Mikel Asurmendi

Zuloa
Xabier Gantzarain

Peru Iparragirre

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Ibon Egaña

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Javier Rojo

Gerra txikia
Lander Garro

Roberto Moso

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Amaia Alvarez Uria

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Joannes Jauregi

Epailea eta haren borreroa
Friedrich Dürrenmatt

Aiora Sampedro

Bioklik
Asel Luzarraga

Iratxe Esparza

Artxiboa

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Hedabideak