kritiken hemeroteka

8.288 kritika

« | »

Piarres Larzabalen idazlanak / Piarres Larzabal / Elkar, 1991

Mugari tiro Xabier Mendiguren Elizegi / Argia, 1991-07-07

Laster batean errazago izango omen da Europa barneko mugak igarotzea bertako hiritarrentzat… eta batipat polizientzat. Ez naiz ni erabaki horien on-gaitzak neurtzen hasiko, baina bai nere kezka azalduko, ipar eta hego zatitzen gaituen muga gero eta mugago dugula, aldea eta zuloa handituz doazela kultur kontuetan eta hizkuntzaren bilakaeran. Horregatik nahiko nuke, Larazabalen idazlan honek lagunduko baligu, Larzabal beraren antzerki baten izenburuak zioena egiten: “Mugari tiro”.

Azken aldi honetan Aresti, Manuel Lekuona, Aitzol, laster hatean Orixe… ugalduz doaz gure klasiko hurbilenen idazlan osoen bilketak, poztekoa da, eta Larzabalen kasuan agian besteetan baino beharrezkoago, haren idazlanetako asko eta asko lehenbiziko aldiz kaleratuko bait dira orain. Larzabalen izaerak eta lan egiteko moldeak zerikusi handia dute honetan, aurrena Hazparnen gero Zokoan zegoela, herri bateko edo besteko gazteak etortzen bait zitzaizkion antzerki eske, eta Piarres zenak, zenbat jokalari ziren ikusita, lanari ekiten zion berehala, geroko forma eta ospeaz gehiegi kezkatu gabe. Horrela osatu zuen bere obra Iparraldeko antzerkiaren aitak, euskal teatroko egile emankorrenak, behar bada onenak.

Piarres Xarritonek prestaturiko edizio honek sei liburuki izango omen ditu guztira, antzerkiak ezezik ipuinak eta oroitzapenak ere jasoaz —oroitzapen guztiak? ez ote hor isilik gorde beharrekorik?—. Oraingoz ordea, bi ale ikusi ditugu, lehen aldiko antzerkiak biltzen dituztenak: hasiera-hasierakoak laburtxoak, irigarriagoak, euskararekin batera frantsesa tartekatuz (aspaldikoa da antzerki elebidunaren arrakasta); geroxeago, komedia eta tragedia egoki nahastuz, bere kristau ikuspegi eta irakaspenak txertatuz, lan biribilagoak osatuz. Ezin lerro gutxitan dozenaka antzerki laburbildu, baina aipa dezadan, gure artean hauteskunde eta politikatik etsi dutenentzako irakurgai aproposa: 1956an idatzitako “Herriko botzak” (“Herriko botzak edo nor alkate” izenaz ere ezaguna).

Irakurketa aukera anitz eskaintzen digu Larzabalek: antzerki lan herrikoiak nola egin; Lapurdiko euskara biziaren eredua, mugaz bestaldekoentzat ezezik, Iparraldeko egungo idazleentzat zer irakatsia baduena… baina nik ezin eutsi diot malenkolia sentimenduari. Lapurdin bederen galdua den giro bat, bizi-molde bat, hizkera bat gogoratzean. Kanta hartaz gogoratzen naiz: “Gora to gora beti…”.

Dena dela, beste kanta batekin erantzunda “Jaioko dira berriak”. Eta bien bitartean, Anai Artea eratu eta muga ezkutuan igarotzen zutenei hain laguntza oparoa eman zien Larzabalek mereziko ahal du gutxienik bizitzan zor genion agur eta ohorearen ordez, bere “kontrabando” puxka hauei arreta poxi bat eskaintzea.

Azken kritikak

Gizon barregarriak
Joxean Agirre

Asier Urkiza

Barbaro iraun
Louisa Yousfi

Amaia Alvarez Uria

Izotz ura
Lide Hernando Muñoz

Aiora Sampedro

Palestinaren okupazioaz eta kolonizazioaz
Perry Anderson

Irati Majuelo

Itzulerak
Miren Agur Meabe

Aiora Sampedro

...eta gauetik, euria
Fertxu Izquierdo

Jon Jimenez

Carvalho Euskadin
Jon Alonso

Asier Urkiza

Hitzak palmondo
Silvia Federici

Nagore Fernandez

Altxa, hildakoak
Fred Vargas

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Alderdi komunistaren manifestua
Karl Marx / Friedrich Engels

Aritz Galarraga

Maitasun kapitala
Karmele Jaio

Mikel Asurmendi

Larrosa bat Groenlandian
Iban Garro

Paloma Rodriguez-Miñambres

Jausiz
Alain Mendizabal Diaz

Maddi Galdos Areta

Hiriak eta urteak
Xabier Montoia

Irati Majuelo

Artxiboa

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

2023(e)ko maiatza

2023(e)ko apirila

Hedabideak