kritiken hemeroteka

7.730 kritika

Azken kritikak

« | »

Batak ez du bestea kentzen / Gerardo Markuleta / Alberdania, 2003

Haria eta kea Asier Sarasola / Gara, 2004-01-03

Durangoko Azoka ospatu da berriki egunkari, irrati-telebista, patrika eta hizpidean. Termometro, erreferente eta gisakoak, eraikina nahiz aldatu, urtero errepikatzen diren iritzi bertsuak feriaren osagarri. Hainbat libururen argitalpenerako aitzakiazko datak dira horiek, eta berritasun horien artean, Batak ez du bestea kentzen Gerardo Markuletaren laugarren poema-liburua aurki genezake. Irakurri arte, esandakoaren arabera; istorio hiperlaburrak, haikuak, pop abestien moldeko testuek osatzen dute liburua, hiru ataletan banatuta, eta bizitza eta maitasunaren gaien gainean eraikia. Ea bada, zer litekeen.

Bada bai, badira istorio hiperlaburrak, haikuak eta beste; beraz, esandakoak baino, esan gabe doanak du garrantzi gehiago. Idazlearen helburua, horrelakoetan, irakurlearengan olerkiak oihartzuna laga dezan izaten da. Harridura, hitzen bihurgune ederrak, zalantzaren hazia aipatuko nituzke oihartzun horien adibidie gisara. Horrela, modu ezberdinen bidez saiatzen da idazle gasteiztar-oñatiarra (izenburua); errimak kasu. Errimak libreki ulertuta, metrikaren legeak —horrela esanda, nork ez— bete gabe idatzitako poemak direlako. Errima hori bada, olerki batean edozein bi lerrotan egon daiteke, irakurlearen belarrien esperoan, irakurlearen belarriak aintzat izanik idatzitako testuak baitira liburukoak, abesteak komunikazio-zubiak luzatzen dituela azalduz. Oihartzunaren jazarpen horretan aipatzeko beste bide bat hitzen bihurguneen ildoari jarraitzen diona dela nioen. Labur izaeraren ondorio edo kausa hitz bakoitzak pilatzen duen garrantzian datza. Markuletaren hitzak esanahi eta norabide bat baino gehiagotan zabaltzen dira, hitz-jokoetan bihurritu adiera ezberdin posibleen bila. Hitz edo ahapaldi baten inguruan espiral batez bezala olerkia korapilo sortzailetik askatuz, norabait iristen diren olerkiak, eta sarritan, norabait hori, helmuga beharrean, irteera da; hala nola galderak darabilzkienean. Orduan, erantzuna irakurlearengan pizten den zalantza edo hausnar-bidea da, arestiko oihartzuna. Ironia ere beharrezkoa da kasu hauetan, idazkera laburrean diot, eta horrezaz jakitun, sinesteko gutxi duenaren —eta izatekotan, norbait zerbait baino areago— begiradaz, irribarre ozpin eta gazien kidetasuna helburu duten ziriak utziz.

Bestetik, komen erabilera aipatu beharrekoa dut. Sarritan aurkituko ditu irakurleak erritmoaren etenak, arnasari tartea emanez, isiltasunari. Koma bakoitzean ñabardurak gehitzen ditu poetak, olerkiaren azkenera iristeko bidearen pausuen gisan.

Lehenago begirada aipatuta, Markuletarena lasaia begitandu zait. Samurra maitasunaz ari denean, hiztegi tragikorik gabe, mina agertzeko bestelako moldeak erabiliz. Une ttikiei erreparatuz, sugar baino, txingar. Bizitza, edo heriotza, edo jaio eta hil arteko tarte honetaz ari denean, eszeptizismora jotzen du ordea. Sinesteko gutxi, bizitzearekin nahiko. Eta ezinegona sortzen diona, edo egona bera, idaztea eta haren inguruko kezkak agertzen diren testuetan topatuko du irakurleak. Literatur-asmoz, poliki idaztea ulertuta, beteriko orriak dira eskuartekoak. Horrela, aipatu oihartzuna, hari finez josita izan arren, Cortazar, Monterroso eta enparauen itzulpenean trebatu den jostun abilaren eskuaz, zabaltzen zaigun hitzen oihalean, ke-firuen antzera desagertzen da, kedar iraunkorrik gabe, une baterako baidaide atsegin. Adiorako, nola ez, erraza zen; egia honek ez du besterik kentzen.

Azken kritikak

Isiltasunaz hunatago
Jose Angel Irigaray

Mikel Asurmendi

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Igor Estankona

Lilurabera
Yurre Ugarte

Aiora Sampedro

Euskal literatura itzuliaren egiturak eta islak 1975-2015
Miren Ibarluzea

Javier Rojo

Erbesteko gutunak Victor Hugori
Louise Michel

Irati Majuelo

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Hasier Rekondo

Panpina
Erika Olaizola

Javier Rojo

Etxeko urak
Leire Bilbao

Nuria Cano

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibai Atutxa Ordeñana

Abaro
Itxaro Borda

Aiora Sampedro

Odolik gabe
Alessandro Baricco

Nagore Fernandez

Atezainaren larria penalti-jaurtiketan
Peter Handke

Javier Rojo

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Hedabideak