kritiken hemeroteka

8.325 kritika

« | »

Samuel eta Slawo / Karlos Linazasoro / Alberdania, 2022

Absurdoaren (des)gorpuztea Nagore Fernandez / Berria, 2022-05-01

Gogoan dut Karlos Linazasororen Itoko dira berriak nobela laburra (edo ipuin luzea) irakurri nuen lehen aldia. Absurdoaren zurrunbiloan sartzen zaituen obrak egonezina eragin zidan, eta idazleak bere-berea duen umore fin, inoiz beltz eta sarkastikoak grazia ere bai, aldi berean. Espero ez nuen sentsazioa, hain zuzen. Linazasorok argitaratu berri duen Samuel eta Slawo ipuin liburuan ere irakurleak estetika bertsuko konposizioak aurkituko ditu. Ordea, ez dira bakarrak izango; idazlearen unibertso literarioan konstanteak diren gaiak kikuka agertzen baitira lerroz lerro: kaosa, absurdoa, karikaturak, heriotzarekin erlazionatutako konposizioak, besteak beste. Moldez ere askotarikoak diren kontakizunak ekarri dizkigu idazleak: mikroipuinak; ipuin luzeagoak; han-hemenka, poesiatik oso hurbileko kontakizunak, eta, ipuinak izan arren, gidoien osaerari jarraitzen diotenak. Azken hauetan jarri nahi nuke azpimarra genero literarioen artean sortzen duten elkarrizketarengatik. Atzeko azalean irakurleari aitortzen zaion gisan, antzerkira bere horretan eraman daitezkeen konposizio hauek pertsonaia biren elkarrizketetan oinarritzen dira adibide guztietan; areago, azkenak, Printzea eta eskalea ipuinak, diziplina dramatikoko testu idatziak bere-bereak dituen akotazioak ere iradokitzen ditu. Gainontzeko ipuinak baino luzeagoak izaki, Linazasororen idazketa ezaugarritzen duen absurdorik absurdoena irudikatzen digute, eta ipuingintzatik antzerkirako zubiak eraiki.

Gorputzek duten garrantzia ere nabarmentzekoa da. Gorputzek eta desgorpuzteek, zehatzago esanda. Izan ere, askotan protagonistak barrenetik husten dira, erraiak ateratzen zaizkie, alderantzikatu egiten dira, hesteak agertzen dira, burmuinak, buruak falta zaizkie zenbaitzuei, eta eskuak besteei. Desegite fisiko horretan, sexualitatea gordintasunez dakar idazleak, sexualitate aski falozentrikoa, bide batez esanda, maskulinitate hegemonikoaren gorazarre.

Liburu guztia ezaugarritzen duen umorez eta egoera absurdoz ondutako obra, halaber, mozorrotuta, baina, literatura unibertsalaren gordailu baliotsua ere bada, hein handi batean. Askotan ipuin tradizionalen berrinterpretazioak agertzen zaizkigu, Aladino eta Pinotxo, esaterako, bai eta historikoagoak diren Bibliako nahiz mitologia klasikoko aipamen eta pertsonaiak ere. Eta keinu literario ageriko horiekin batera, irakurle trebatu(ago)entzat, inplizituki idazleak testuetan barreiatuta utzi dituen pistak eta aztarnak aurki daitezke. Ordea, literartekotasun hori, batez ere inplizituagoa, testurik laburrenetan, hau da mikroipuinetan, aho biko ezpata izan daiteke; keinu eta jolas literarioak ezagutzeko gai dena kontakizunen erraietaraino iritsiko da eta osotasunean disfrutatuko du obra; ostera, imintzio horiek antzematen ez dituen bati gatzik gabekoak begitandu dakizkioke kontakizunok. Horra hor obraren argia eta itzala.

Idazle on baten atzean irakurle on bat (ere) badagoela esan ohi dute, eta ez dago dudarik Karlos Linazasoro idazle oparoaren atzean irakurle fin eta zintzo bat ere badagoela; zer ikusi (eta irakurri), hura ikasi.

Azken kritikak

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Asier Urkiza

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Jon Martin-Etxebeste

Sastraka
Askoren artean

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Lanbroa
Pello Lizarralde

Irati Majuelo

Lanbroa
Pello Lizarralde

Ibon Egaña

Txoria hodei artean
Urtzi Urkizu

Jon Martin-Etxebeste

Begiak eman nizkinan eta ilunpeei behatu hien
Irene Sola

Jon Jimenez

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Amaia Alvarez Uria

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

Hedabideak