susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Euskarazko krimen-literaturaz | Elefanteen hilerria »

Izurritea / Onintza Enbeita / Zorrotz, 2021

Kritika (eta) zorrotza Nagore Fernandez / Berria, 2022-01-23

Zorrotz hedabide eta argitaletxeak argitaratu du Onintza Enbeitaren lehen liburua, Izurritea saiakera lana. Ironikoa dirudi: idazlearen hitzek XXI. mendeko izurritea dakarte lehen lerrora, eta pandemia horrek gizartean eta gizakiongan ernatu duen gaitza. Horren guztiaren berri, baina, Zorrotz argitaletxeak eman digu, noiz eta pandemia garaiotan sortu eta gorpuztu den egitasmoak. Askatasuna, pentsamendu kritikoa eta klase kontzientzia dira hedabidearen lema nagusiak, eta guztiarekin bat datorren uzta da Izurritea saiakera lana. Irakurleak askatasun osoz hitz egiten duen diskurtso batekin egingo du topo orriotan, Enbeitak bere-berea duen estilo irakurterraz baina kritiko eta zorrotzarekin, hain zuzen. Ausardiaz eta ahoan bilorik barik bere ingurura begira jarriko zaigu, eta gizartean dauden gaitzak mahaigaineratuko, gehienetan langile klaseak sufritzen dituen gehiegikeriak salatzeko. Izenburutik bertatik aurreratzen zaigu liburuan zehar leitmotiv den gaia: COVID-19ak sortutako egoera tristea; baina, nago pandemiaren gaia, autoreak introspektiboki hitz egiten ez duenean behintzat, dagoeneko gurekin bizi izan diren hainbat arazo eta gai sozial saretzeko baliatzen duela. Bestela esan, izurritea icebergaren punta dugu obran, ikusgarriena, nabarmenena; gizarteko arazoak oinarria. Horra hor nire irakurketa.

Ziurtasun handiz ondutako diskurtso horretan, ordea, pare bat alderdiren falta izan dut. Kanpora begira, asko dira Enbeitak proposatzen dituen arazoak, zaintzarena bat, eta horretan feminismoak egindako lana, munduko pobrezia beste bat, gobernuaren kudeaketa kaxkarra. Ezin ukatuzkoa da barrura begira ere jartzen dela, bere esperientzien eta sentimenduen berri ematen baitu askotan, idazleak horren ohikoa duen bezala. Baina iruditu zait ez duela kritikotasun berarekin hitz egin bere barrenaz, bere akatsez; kritikoa da, baina autokritikoa ez horrenbeste. Oso gizatiarra iruditzen zait pandemia garaian kontraesanez beteta ibiltzea, ni hala sentitu izan naiz une oro; zer eska diezaiekegu, bada, gizakion jarrerei, gobernuak une oro norabidez aldatzen duen bide bat eskaintzen badigu? Ez ditut idazlearen sentimenduak eta ideiak ukatzen inondik ere, funtsean, gauzak horren argi izatearen inbidia puntu bat ere badut; ordea, Onintza Enbeita gizatiarrago bat espero nuen, konplexutasun horri ere zirrikitu bat uzten diona. Aurrekoarekin batera, testuaren edizio eta berrikusketa finago baten mira ere izan dut, idazketa prozesuan sortzen diren akatsak ekiditeko batez ere.

Guztiarekin ere, Albert Camus filosofo eta idazlearen Izurria nobela gogoangarriari izenburuz imintzio disimulatu bat egiten dion saiakera honek hausnarrera eramaten du irakurlea; bere buruari begiratu eta pandemian zer leku izan duen konturatzeko aukera bat eskaintzen dio. Bestetik, eta batez ere, aurretik ere gurekin bizi ziren gaitzei ikusgarritasuna ematen die, hor daudela seinalatu eta salatu. Camusen lana gizagabekeria izu(ga)rrien alegoria bat baldin bada, Enbeitaren Izurritea krisi sozialaren sinekdokea izan liteke.