kritiken hemeroteka

7.705 kritika

Azken kritikak

« | »

Afrikanerrak / Eneko Barberena / Elkar, 2019

Pribilegioaren sorgortasuna Estibalitz Ezkerra / Gara, 2020-03-07

Iban Zalduaren “Gerra zibilak” ipuinean Euzko Gudarosteko unitate batean borrokan dabilen soldadu batek gerraren nondik norakoen berri ematen digu bere egunerokoan idatzitako sarreren bidez. Istorioak aurrera egin ahala, irakurlea ohartzen da soldaduak deskribatzen duen egoera ez dela ematen duena: gerra aspaldi amaitu zen soldaduak eta bere unitate kideek bestela pentsatu arren. Eneko Barberenaren “Afrikanerrak” nobelan, berriz, gerra zibilaren memoria-leku bihurtu diren espazioetatik (Elorregitik lehenik, Intxortatik ondoren) frontean gertatzen ari denaren berri ematen du soldadu pare batek populazioari garaipena zein gertu daukaten jakinarazteko. Kasu honetan ere gertakariak ez dira ematen dutena, baina Zalduaren ipuinak gehiegizko memoriak eragin ditzakeen kalteen inguruan ohartarazten gaituen bitartean, Barberenaren nobelak memoriaren distortsioek ekar ditzaketen amesgaiztoko etorkizun ez hain urrunekoei so egiten die.

“Afrikanerrak” nobelan Europak errepresentatzen dituen balioak defendatzeko asmoarekin lotu zaizkio gerrari Arrasateko hainbat “gudari” gazte 2031. urtean. Arerioa “gaizkietan makurrena” dute: musulmana. Musulmanarekiko herra arras zabaldurik dago Mendebaldean non, nobelan azaltzen den bezala, giza eskubideen diskurtsoa erabiltzen den paradoxikoki besteen eskubideen kontra egiteko. Baina tira, Samuel Moyn eta beste teorialariek luze eta zabal azaldu duten bezala, gabeziaren ikuspuntutik bakarrik uler daitezke giza eskubideak: giza eskubideak existitzen dira, hain zuzen, talde batzuk giza eta eskubideen kategoriatik baztertuak izan direlako. Dena den, Mendebaldea ez dago bakarrik gorroto kanpaina horretan: uigur etniakoen jazarpena Txinan eta rohingyena Myanmarren, hiritartasun lege berria Indian… Barberenaren lanak deskribatzen dituen botere aliantzak gure begi aurrean ari dira osatzen.

Musulmanarekiko herra, Europaren “berezko” gizatasunaren ideiaren antzera, historia partzialetan oinarriturik dago (kasu egin nobelak “Afrikanerrak” duela izenburua: kolonizatzailea da heroia). Fronteko gorabeheren kronikari dabiltzan soldaduek behin eta berriro goraipatzen dituzte Europa eta europarren gailentasun morala, eta bizia haren babesaren alde arriskatu zuten soldadu adoretsuak bezala gogoratuak izan nahi dute (Beinerrek aurre-memoria izendatzen duen horren adibide paregabea genituzke frontetik heltzen diren mezuak, zentzu horretan). Eiderrek eta Aitorrek, ordea, ez dakite Manex semeari zer esan Omar laguntxoaren gainean galdetzen duen bakoitzean. Gainerako musulmanak bezala desagertu egin da auzotik arrastorik utzi gabe. Bikoteak zalantza du komunikabideetan gerrari buruz esaten den guztia egia ote den, eta kezkaz jarraitzen dituzte herrian gertatzen ari diren aldaketak: liburutegiari inolako funtziorik aurkitu ez eta itxi egingo dute, eta bertako langileak, Eider haien artean, gerra bulegoan jarriko dituzte lanean. Baina orain arte isilik mantendu dira funtzionario bizimodu erosoa baitute eta zertarako gauzak nahasi, eurentzat hain gaizki joan ez direnean. Intelektualki zuzena denaren eta okerra denaren artean bereizten jakitea nahikoa iraultzailea iruditzen zaie (liburuak irakurtzea da Eiderren ustez egin dezakeen ekintzarik transgresiboena), baina biziak arriskuan daudenean pribilegioaren sorgortasuna baino ez du adierazten jarrera horrek. Ez dira beren buruak afrikanerrekin konparatzen dituzten soldaduak baino askozaz hobeak: batzuek armekin hiltzen dute; beste batzuek beren ezaxolarekin hiltzen uzten dute. Gure garaien erretratu bikaina osatu du Barberenak “Afrikanerrak” lanean.

Azken kritikak

Abaro
Itxaro Borda

Igor Estankona

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Irati Majuelo

Erle langileen amodioak
Aleksandra Kollontai

Ibon Egaña

Urrats urratuak
Askoren artean

Javier Rojo

Hiruki gatazkatsua
Marina Sagastizabal

Nagore Fernandez

Naparra, kasu irekia
Jon Alonso

Aiora Sampedro

Eros
Eric Dicharry

Javier Rojo

Bidasoan gora
Eneko Aizpurua

Mikel Asurmendi

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Argiantza
Pello Lizarralde

Hasier Rekondo

Nola gorde errautsa kolkoan
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

"C'est la vie" kantatzen dute zaharrek
Karlos Zabala

Arrate Beristain Uriarte

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Rafa Ugalde

Abaro
Itxaro Borda

Javier Rojo

Artxiboa

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Hedabideak