kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

Arratseko ahotsak / Natalia Ginzburg (Pello Lizarralde) / Igela, 2003

Arratseko ahotsak ozen Karlos del Olmo / Egunero, 2003-05-24

Igelaren moduko argitaletxeei esker, literaturaren ozeanoan ez itotzeko borroka gaitzean gal ez gaitezen, Natalia Ginzburg, beste idazle kuttun batzuen antzo, itsasargi salbagarri agertzen zaigu, ez aienatzeko, esperantza galdurik hondora ez joateko. Gorde-gordean, altxor gisa izan beharreko idazle horietako bat, alegia.

Ez omen zen emakume politikoa. Nahiz eta birritan aukeratu zuten italiar senaturako. Haren bizimodua, beste idazle askorena legez, eleberri ikaragarria idazteko modukoa. Lehenengo Mundu Gerran familia aristokratiko batean jaioa eta faxismoaren giro itogarrian hazia, lege arrazisten drama pairatu zuen: aita eta senarra juduak zituen. Asko sufritu arren, beti defendatu izan zuen bere intimitatea piztien antzera. Oso apal agertzen zen haren idazkien balioaz, Migel bihotzekoa lana zinera eroan zioten arren.

Liburuetan ez du inoiz psikologiaz hitz egiten, ez ditu pertsonaiak jokabide aldetik komentatzen. Ez ditu haien jardukiera azaltzeko barne mekanismoak agertzen. “Inoiz ez nituzke haurtzaroko jazoerak erabiliko egungo gertaerak azaltzeko oinarritzat”.

Idazle batzuek mundua ulertzeko idazten ei dute. Mundua esplikatuz hura ulertu egiten dutelako. Ez da hala gertatzen Nataliarekin. Komunikatzeko baino ez zuen idazten. Mundua zer edo zer ulergaitza bihurtu zitzaionez gero, ulertzen ahalegindu ordez (beste idazle handi batzuen antzera), mundua azaltzen saiatzen zen. Mundua deskribatzen. Eta, horrela, haren liburuetan badirudi ezen gauzak ia berez gertatzen direla, elkarren ostean kateatzen direla bizirik baleude bezala. Harro zegoen mundua ez ulertzeaz.

Ginzburgen lanak laburrak izaten dira, jende xehearen gaineko istorio barnerakoi eta gordeak. Hain dira egunerokoak narratzen dituen jazoerak, non horiek irakurritakoan, irakurleak tristura ikaragarrizko halako giro bat baino ez duen gordetzen gomutan. Zaleak tantaka irabazten dituen idazlea dugu. Euskaraz ere, bigarren aldiz eskuratzen dugu Igela argitaletxeari esker. Irakurleek Nataliaren obra guztietan lexiko ezagun baten berba sekretu eta maitagarriak topatuko dituzte, halako mintzaira.

Tragedia izugarriak bizi izan zituen arren, lanetan, ordea, biktimen sufrikarioa —guda, errepresioa, kontzentrazio zelaiak— ez du, normalean, zuzenean kontatzen, nahiz eta testuek, beti eta ezbairik gabe, biktimen lekukotasun diren, gizabanakoaren mina ideologien aurrez aurre dagoela. Politikak noraezeko duelako emakume-gizonen mina erreferentziatzat hartzea.

Arratseko ahotsak (1961) trantsizio eleberria da, auzokide zuen Ivy Compton-Burnett idazlearen lanak eredu, azpielkarrizketaren teknika erabilita ondua. Erraz ulertzen da, idazlan honen aurrean, zergatik maiztu zituen, haren ostean, antzerkiaren bide malkarrak.

Eleberriak idazten zituenean, beti iruditzen omen zitzaion Ginzburgi esku artean ispilu apurrak zeuzkala, baina, halere, esperantzari eusten zion, noizbait ispilua zatietatik osatuko zituelakoan. Inoiz ez zuen lortu. Zenbat eta gehiago idatzi, orduan eta urrunago itxaro horretatik. Azkenean, etsi egin zuen: miraila hautsita zegoen eta ez zen, inondik inora, puskak elkarri itsasteko modurik. Inoiz ez bide zuen lortu osorik ikusterik. Pertsonaren identitatea hamaika nortasunetan apurtzen da, norbera inoiz ez da bat eta bera izango, ispilu apurrak baino ez.

Eta Pello Lizarralderi itzultzea egokitu zaion lanak erraza dirudien arren, ez dago itxuraz neke bakoa den zeregina baino eginkizun lepoan eraman gaitzagorik. Baina Nataliak behinola esan zigunez, “Literatura norberaren asuntoa da! Guztiz pribatua eta askea, idazkuntza!”. Eta itzulpengintza?

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak