kritiken hemeroteka

7.224 kritika

Azken kritikak

« | »

Berriro itzuliko balitz / Xabier Etxeberria / Elkar, 2018

‘Genero’ literaturaren alde Joannes Jauregi / Berria, 2019-03-03

Nahiko oharkabean pasatu da Xabier Etxeberriaren Berriro itzuliko balitz nobela, 2017ko Zubikarai sariaren irabazlea, eta, alde batetik ulertzekoa den arren zenbait kritikarik genero literaturari dioten destaina —”ez diot hori eskatzen literaturari”, zioen duela bi aste, kritika fin batean, Aiora Sampedro orrikideak—, iruditzen zait zenbait nobelak merezi dutela nolabaiteko aitortza bat, aspirazio estetikorik ia gabeak izanagatik entretenimenduaren esparruan eroso eta zintzo aritzen direnean behintzat.

Halakoxea dugu, nik uste, Etxeberriaren thriller hau: gardena, orekatua, soberako handinahirik gabea eta ondo funtzionatzen duena bere generoaren barruan. Karlos Jaso musikari nafarra du protagonista, zeina emaztearen heriotzaren dolu betean dagoen Danimarkako Heinsborg herrixkan. Liburuaren lehen partea kontakizuna girotzeari eskainia dago nagusiki: Karlosen doluaren eta egunerokoaren berri ematen zaigu, optika aski intimista batetik, eta ikusten dugu zer-nolako harremana duen inguruko pertsonekin, alkoholarekin eta Danimarkako inguru arrotzarekin. Girotze horretan, Etxeberriak agertokia prestatzen dio, ezari-ezarian, bigarren partean lehertuko den thrillerrari, eta bien bitartean elementu mendekatzaile bat tartekatzen du, beste plano batetik istorio nagusira hurbilduz doana. Eta orduan, bat-batean, bi plano horiek bat egiten dute bigarren atalean, eta kontakizunak sekulako erritmoa hartzen du. Bigarren partea nabarmen da biziagoa lehena baino, eta, arnasaldiren bat edo beste salbu, azken orrira arte eusten dio erritmoari.

Erritmoaren kudeaketa da, hain justu, nobela honen bertuterik handiena; bi plano edo ikuspuntuen arteko txandakatzea ongi neurtua dago, eta tartekatze hori, berriz, behar bezala erabilia istorio osoaren erritmoan. Aukeran, baliteke bukaera bat-batekoegia izatea: hainbesteko abaila hartzen du nobelaren bigarren zatiak, ezen bai baitirudi akaburako erritmo horrek irensten duela istorioa bera. Irakurleak arnasa hartzeko astirik gabe bukatzen du nobela, eta, batek daki, beharbada hori izango zen lortu nahi zen efektua. Auskalo. Bestalde, bere xumean, hainbat gairen isla ere ikus dezakegu nobelan: heriotza eta dolua, adibidez, hasiera-hasieratik dira garrantzitsuak, eta xenofobia ere oso presente dago. Are gehiago, ezinbesteko elementua da argumentuari aurrera eragiteko. Xenofobiaz beraz bainoago, xenofobiaren pertzepzioaz ari zaigu nobela, betiere Karlosen ikuspuntu arroztutik, zeina, bidenabar esanda, gero eta ez-fidagarriagoa den nobelak aurrera egin ahala.

Egia da, bestalde, Sampedroren gogoetei jarraikiz, honelako lanetan generoaren konbentzioak aise bihur litezkeela hertsadura, eta “motibo errepikakorrek irakurketa mugatu eta literatura aurreikusgarria bihurtzen” dutela. Baina ez dut sinesten hain muga argirik dagoenik genero literatura deritzogun horren eta Egiazko Literaturaren artean. Etiketa horiek kanpotik jarriak izaten baitira sarritan, oker jarriak ez gutxitan, eta, nolanahi ere, beti-beti irakurlearen esperientzia mugatzera bideratuak. Eta nago ez ote zaigun oztopo liburuak zintzoki irakurtzeko.

Azken kritikak

Winston
Martin Etxeberria

Aiora Sampedro

Laranja mekanikoa
Anthony Burgess

Joannes Jauregi

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Amaia Alvarez Uria

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Alex Uriarte

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Iratxe Esparza

Amek ez dute
Katixa Agirre

Hasier Rekondo

Rosa itzuli da
Pako Aristi

Javier Rojo

Ostadarrak lurra ukitzen duen lekua
Edorta Jimenez

Peru Iparragirre

Winston
Martin Etxeberria

Javier Rojo

Berriro itzuliko balitz
Xabier Etxeberria

Joannes Jauregi

Aldi baterako
Manu Lopez Gaseni

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Igor Estankona

Duvoisin kapitainaren malura
Kepa Altonaga

Javier Rojo

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Aitor Francos

Artxiboa

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Hedabideak