kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Munduko tokirik ederrena / Iñigo Aranbarri / Susa, 2018

Geldiezinezko denbora Iratxe Esparza / Gara, 2019-02-23

Presarik gabe dastatzeko ipuinak dira Iñigo Aranbarrik argitaratutakoak, mamitsuak, sakonak eta ezin hobeto eraikiak. Pertsonaiek espazio komunak partekatzen dituzte, baina sarritan denbora kronologiko ezberdinean mugitzen dira; horrela, denboraren mugen artean kokatuz, idazleak pertsonak jartzen ditu erdigunean, pertsonak eta egunerokotasuna zeharkatzen duen iraganaren presentzia. Bistakoa da lehenaldiko esperientziek eta gorabeherek protagonistak gorpuzten dituztela eta, aldi berean, esanguratsua da ikustea nola bizitza eta heriotza elkarren alboan dauden, espazioa eta denbora bezala. Horregatik, iruditu zait istorioen denborazkotasunak eta pertsonaien patuak espazioarekiko sustraiak egonkortzen dituztela. Irudika dezagun Euskal Herriko leku fisiko eta geografiko zehatz bat, trenak eta ibaiak zeharkatuta; eta, orain, has gaitezen bertakoen oroitzapenetan, desioetan eta bizimoduetan harramazkatzen, istorioak eraikitzen. Orduan, agerian geratzen da liburuaren proposamena, alegia, memoria ariketa burutzea hezur eta mamizko diren pertsonaiengandik hasita; langileak, etxekoandreak, umeak zein nagusiak, arruntak, gehienetan toles gutxikoak eta, hala ere, erabat borobilduak eta garatuak, sinesgarriak eta ipuin guztietan tentsio narratiboa mantentzeko erabakigarriak.

Izan ere, pertsonaien hamar unibertso indibidualak kolektiboa den espazioaren geografia emozional berean elkartzen dira. Hamar dira narrazioak eta bakoitzean eremu konkretu baten koordenatuak marrazten doaz; bitartean, haietan, pertsonaien arteko etenek denboraren linealtasuna apurtzen dute eta narrazioek metaforikoki elkarren osagarri den puzzlearen ideia transmititzen dute, materializatzeaz gain, kokapen geografikoari osotasuna ematen diotelako. Hori dela eta, bereziak dira testuan espazioak eta denborak bat egiten duten mementoak; haiei esker, Aranbarrik erakusten digu espazioa mugimenduan dagoen denboraren parte banaezina dela; adibide bat jartzearren, anbulatorio bihurtutako kartzela dugu, non iraganean heriotza-zigorra aplikatzen zuten. Nolabait esatearren, testuetan belaunaldi ezberdinen bizipenak eta sentimenduak bateratu eta zenbait espazio partekatzen dira. Bestalde, liburuko bi maila ezberdin aipatuko nituzke; batetik, ipuin solteak daude, hasi eta bukatzen dira eta besteekin inolako loturarik egin gabe irakur daitezke. Bestetik, ordea, narrazio bakoitzaren autonomiatik erraz pasa gaitezke liburuak gordetzen duen batasunera; zalantzarik gabe, aukera horrek irakurketa izugarri aberasten du. Esan gabe doa, liburuak eraikuntza literario sofistikatua lortzen duela eta idazleak denbora ederki mozten duela iraganeko irudiak berreskuratuz. Gainera, testuan eskaintzen den ikuspuntua memoria-ekintza bezala har liteke: gerraren irabazleak eta galtzaileak aurrez aurre egotea edo gerra zikinaren ondorioz burututako ekintzak kontatzea; esplizitu edota inplizituago, Iñigo Aranbarrik iradokitzen eta helarazten dizkigun gaiak dira.

Orain arte iruzkindutako guztia kontuan hartuta, Georges Didi-Hubermanek, historiagileak eta saio-idazleak, historiaz eta irudiez egindako gogoeta adierazgarria da, arkeologia materialari buruz asko baitago Aranbarrik deskribatzen duen munduko tokirik ederrenean, arreta jartzen delako denborak uzten dituen aztarna-materialetan. Izan ere, liburuan ezinbestekoak dira aztarna-materialak, narrazioetan azaleratzen den memoriak, xehetasunen bitartez eta oharkabeko berezitasunetik abiatuz, pertsonaien istorio-zatiak eguneratzen baititu; hein handi batean, bada modu bat lekuen eta hondakinen edertasunak eta arimak bizirauten dutela azpimarratzeko.

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak