kritiken hemeroteka

7.271 kritika

Azken kritikak

« | »

Errepidean / Jack Kerouac (Iñigo Roque) / Pasazaite, 2018

Bidaietan bidaiena Joannes Jauregi / Berria, 2019-02-17

“Bidaiatzea oso da probetxuzko gauza, irudimenari eragiten dio. Gainontzeko guztia desilusio eta neke hutsa. Gure bidaia hau, berriz, zeharo alegiazkoa da. Hortik du indarra”. Ez dira Jack Kerouacen hitzak, ezpada Louis-Ferdinand Celinerenak, bere Gauaren muturrerainoko bidaia eleberriaren sarreratik ekarriak. Bi idazleon arteko lotura —bi eleberrion artekoa, nahi bada— ez baita debaldekoa; Kerouacek Celine kontsideratzen zuen “munduko idazlerik handiena”, eta, Errepidean irakurrita, ukaezina da Celineren eleberriak —zeina, bidenabar esanda, Matias Mujikaren euskaratze dotorean dugun eskura Kerouacengan izandako eragina. Halaber, garaian garaiko literatur kritikariak ederki laketu ziren bi nobelekin: batzuek probokazio soiltzat baztertu zituzten, eta beste askok, berriz, mugarri eta erreferentetzat jo.

Eta, mugarri eta erreferente izanagatik, ezin esan Errepidean probokaziorik gabea denik. 1957an plazaratu zuten, AEBetako ongizate kulturaren aparraldi betean, artean garaiz 60ko hamarkadako kontrakulturaren leherketa prestatzeko. Izan ere, Sal Paradise protagonistak errepidean barrena aurkitzen eta sufritzen dituenak nekez kabitzen dira aldirietako etxetxoen backyard-ean. “Ez daukat zer eskaini inori, nire nahasmendua baizik”, aitortzen digu protagonistak. Eta segi parrandan, segi errepidean, bizibidearen aldean bizitzaren bideari men eginez. Errepidea bizitzaren metafora bada, orduan nobela kantu bitalista errime bat da, zeinak oihartzun berezia izan zuen Kerouacen eta enparauen Beat belaunaldiaren mugetatik harago ere, AEBetako —eta ondorioz mundu osoko— 60ko hamarkadako kontrakulturan.

Kontaerari gagozkiolarik, Errepidean-ek badu zer aipatua. Kerouacek hiru asteko eldarnio sortzailean zirriborratu omen zuen nobelaren lehen bertsioa, orriak elkarri lotuz kiribil bat osatu arte: The Scroll ezaguna. Idazle zoro baten apetatik harago, baina, idiosinkrasia hori ere metaforatzat har liteke, paperera baitarama errepidearen joan taigabea. Kerouacek “prosa espontaneoa” esaten dio bere idazkerari, eta, zalantzarik gabe, horrek goitik behera ezaugarritzen du eleberriaren estiloa bera: kontakizuna etengabeko joanean doa, protagonista narratzailearekin bat, errepidean aurrera eta aurrera. Horretan, iruditzen zait Sal Paradise protagonista, pertsonaia bat bainoago, leku bat dela: leku bat zeinetara amiltzen diren, bidaian aurrera egin ahala, pertsonaiak, AEBetako paisaiak, giroak… Guztiak errepideak ekarriak, guztiak ere errepideak eramanak. Pertsonaia etengabeko joanean doa, eta, hain justu ere horregatik, badirudi geldi-geldirik dagoela, film klasikoetako autoak bezala, eta pertsonaiak eta paisaiak aurrean dantzatzen zaizkiola, pasadizo eta abenturen joan-etorri etengabean. Horretan ere badu antzekotasunik Celineren Gauaren muturrerainoko bidaia-rekin.

Azkenik, ezin aipatu gabe utzi Iñigo Roqueren itzulpen bikaina, zeinak ederki eusten baitio Kerouacen testuari. Ezinago eroso mugitzen da nobelaren erregistro ugarietan, hala zatirik liriko eta jasoenetan nola elkarrizketarik gertukoenetan. Gurean, jatorrizko esaten zaien lan horietako gutxik dute hain hizkuntza aberatsa.

Azken kritikak

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Igor Estankona

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Peru Iparragirre

Irautera
Castillo Suarez

Javier Rojo

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Mikel Asurmendi

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Aiora Sampedro

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Joannes Jauregi

Gauaz parke batean
Jon Mirande

Aritz Galarraga

Ur biren artean
Patxi Iturregi

Estibalitz Ezkerra

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Alex Uriarte

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ibon Egaña

Ez da erditzea
Ione Gorostarzu

Javier Rojo

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Peru Iparragirre

Denok gara Google
Xabier Etxaniz Rojo

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Raf Atxuri

Artxiboa

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Hedabideak