kritiken hemeroteka

7.448 kritika

Azken kritikak

« | »

Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak / Iban Zaldua / Elkar, 2018

Fantasiarako igarobidean Iratxe Esparza / Gara, 2018-11-03

Iban Zalduak argitaratutako azken ipuin liburuko 33 narrazioek fikzioaren espazioan eta denboran sartzeko gonbita egiten digute; orokortasunetik has gaitezen. Ipuin-sorta hiru ardatzek sailkatzen dute: batetik, errealitatean oinarritutako fikziozko ipuinak daude; bigarrenik, zientzia fikzioan barneratzen direnak; eta, hirugarrenik, iradokitzen dutenak. Azken hauek parte-hartzea eskatzen dute, interpretazioaren ariketa aktiboa, amaiera posible bat bilatzea eta, aldi berean, irakurlearen ahalmenaren pean uzten dute fikziotik fantasiara zeharkatzen duen muga gurutzatu nahi duen edo ez. Horren adibide garbia da “Dena” minifikzioa, liburuan zehar topatuko dugun hari nagusien kapsula konprimatua: senideen arteko harremana, ETAren inguruko tramak eta errealitate eta fantasiarekiko lotura estua. Izan ere, liburua ireki eta ixten duten aipamenek sorkuntza literarioan “egia” eta “fikzioa” tenka batean bizi direla adierazteaz gain, Zalduak zeren alde egingo duen jakinaren gainean jartzen gaituzte. Errealitatean oinarritutako fikzioen, iradokitzaileen eta fantasiatik sortutakoen arteko sailkapena eginda, jo dezagun behin eta berriro errepikatzen diren gaietara: euskal gatazkak gizartean eraikitako zatiketa dikotomikoa eta familiaren erdigunean dauden liskarrak, desleialtasunak eta gogaitzeak. Egia esan, errealitatetik abiatzeak edo fantasia iturria izateak ez dute baldintzatzen ipuinen oinarrian garatzen diren helburuetako bi, historia abiapuntua izatea eta, Zalduaren lanetan ohikoa denez, denborazkotasun ezberdinetan zehar memoria bidezko bidaiak egitea. Ironia eta historia uztartu behar ditugu, narrazio gehienetan kutsu ironikoa gailentzen delako eta gatazka kolektibotik eraiki daitekeen erradiografia soziala egungo gizarteko bestelako kezka eta egonezinekin —bortxaketak, alokairuko sabela, errefuxiatuak edo ekologia— nahasten delako. Historia kontatzeko krisiaren aurrean, Zalduak historia bera desitxuratzen du iragana narratibizatuz: istorioa historian kokatzeak gertatutakoa beste ikuspuntu batetik berrikusi eta parodiatzea bermatzen du: hangoa ekarri, aldatu eta berreraikitzeko aukera. Beraz, sarritan denbora paraleloak maila berean azaltzen dira eta egileak orainaz hausnartzen du iraganari erreparatuz.

Fantasiazko narrazioetan, ironizatzeko joera baztertzen da eta egoera apokaliptikoak irudikatzen dira. Dena dela, ez dira denak mundu distopikoak; errealitatetik elikatzen diren hainbat fikziotan banpiroek, zonbiek eta noraezean dabiltzan arimek ere protagonismoa hartzen dute. Bestalde, irakurlea errealitatea islatzen duen fikzioetatik zientzia fikziora murgiltzen da abisu barik; nire gusturako, horrek irakurketaz erabat gozatzea eta istorioan bete-betean sartzea oztopatzen du.

Oro har, Zalduak hiper-errealitatearen kontzeptua literaturizatzen du. Hiper errealitatea: errealitate desitxuratua, simulakroa, irudikapenaren eta errealitatearen arteko desberdintasuna apurtzea. Alabaina, hasieran aipatu ditudan hiru ardatzen haria berreskuratuko dut, lehenengoak eta hirugarrenak askoz erakargarriagoak iruditu zaizkidalako. Edozelan ere, déjà vu sentsazioa ere presente egon da irakurketa osoan, eta hori adierazteko, zer hobea Zalduak berak “Garai batean” ipuinean musikari eskainitako hitzekin bukatzea baino: “Revival-a baino ez zaizuela geratzen, mozorro batekin edo bestearekin estaltzen saiatzen bazarete ere” (64 or.).

Azken kritikak

Zeldak
Elena Olave

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Aiora Sampedro

Kristo fusilarekin
Ryszard Kapuscinski

Joannes Jauregi

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Iratxe Esparza

Azalberritze bat
Esti Martinez Diaz de Cerio

Alex Uriarte

Zeldak
Elena Olave

Irati Majuelo

Euskal Herria 2050
Askoren artean

Aritz Galarraga

Miñan
Amets Arzallus Antia

Ibon Egaña

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Javier Rojo

Aldibereko
Ingeborg Bachmann

Joannes Jauregi

Simplicissimus
Patxo Telleria

Aiora Sampedro

Miñan
Amets Arzallus Antia

Estibalitz Ezkerra

Simplicissimus
Patxo Telleria

Javier Rojo

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Hedabideak