kritiken hemeroteka

7.226 kritika

Azken kritikak

« | »

Filiala / Sergei Dovlatov (Amaia Apalauza, Aroa Uharte) / Katakrak, 2017

Absurdoa eta ironia jokoan Joannes Jauregi / Berria, 2018-04-08

Sergei Dovlatov idazle errusiarraren hiru lan ditugu jada euskarara ekarriak: Konpromisoa itzuli zuen Iker Sanchok 2008an, Hiria argitaletxearentzat, eta, berriki Katakrakek argitaratu duen Filiala hau bezalaxe, Amaia Apalauzak euskaratu zuen Maleta, zeina 2011n eman baitzen argitara Literatura Unibertsala bilduman. Hiru lan dauzkagu, hortaz, nahiko desberdinak diren hiru frontetatik euskaratuak; idazle polifazetiko eta aldi berean berezi baten adierazle da hori, baina, era berean, gaur egun munduko literatura euskaratzeko ditugun bide askotariko eta (hein batean behintzat) arrakastatsuen erakusle ere bada.

Nolanahi ere, dagokigunera etorrita, esan beharra dago ezen Dovlatoven eleberriak, aldeak alde eta berezitasunak berezitasun, idazlearen beraren biografian iltzatuta daudela errotik. Ezin esan daiteke idazleak autofikzioa soilik lantzen zuenik, hertsiki behintzat, baina haren biografia bereziki da kontuan izatekoa haren literatura ulertzeko —edo bertan barneratzeko behintzat—.

SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko disidentea zen Dovlatov; AEB Amerikako Estatu Batuetara deserriratu zen 1970eko hamarkadan, kritiko baitzen Sobietar Batasunarekin, baina baita AEBetako gizartearekin ere, eta agian are gehiago bera bezala erbesteraturiko errusiarrekin. Deserriratutako gizarte puska horretatik taxutzen du Dovlatovek filial kontzeptua, zeina ez baita, Miquel Cabalek liburuaren hitzaurrean esaten duen bezala, “gizarte ama baten entitate subsidiarioa” baizik.

Bada, filial horretan dago girotua eleberria. Kazetari errusiar erbesteratu (eta aski autobiografiko) bat du protagonista, zeinak eleberriaren hasieran etorkizuneko Errusiari buruzko jardunaldi batzuen berri ematera joan behar duen; bertan, Dovlatovek filial horren erretratu zorrotz bezain ironikoa egiten digu. Zenbaitetan ugariegiak dira erreferentzia kulturalak, garaiko pertsonaiei eta gertakariei baitagozkie; ia zorabiatzeko modukoak dira, itzultzaileek primeran atonduriko oharrak gorabehera. Nobela idazlearen testuinguruan iltzatua dago, haren biografian adina.

Estilo ezinago gozagarria du Dovlatovek eleberri honetan. Pasadizo labur-laburrez dago osatua, inork aforistiko deitu duen estilo batean, eta horiekin egiten du aurrera narrazioak. Idazleak barra-barra erabiltzen ditu ironia eta absurdoa, eta ausartuko nintzateke baieztatzera ezen testuak berak ederki atzitzen duela idazlearen tonu fatalista baina arina, tragikozalea baina jostaria. Argumentuko gertaeren kausa-ondorio katearekin bainoago, narrazioak ironiaren eta absurdoaren jokoarekin egiten du aurrera, eta, horren emaitza inoiz nahasgarria izan badaiteke ere, nago efektu horrek arindu egiten duela kontakizuna, istorioaren beraren mesedetan.

Azken ohar gisa, aitortzekoa da estilo hori harilkatuta geratzen dela argumentuaren ardatz nagusian, zeina ez baita deserriko filial hori, ezpada kazetari aski autobiografikoaren gaztetako maitale bat, zeinarekin ezinbestean bezala katramilatuko baita protagonista. Halatan, Dovlatoven ironiak eta absurdoranzko fatalismoak erabat zipriztintzen dute istorioaren mamia bera, protagonistaren eta Tasiaren arteko harremanaren gazi-gozoa. Eta, horrekin, nobelak aski du inork egotz lezazkiokeen kamustasun guztiak berdintzeko.

Azken kritikak

1.362 km euri
Garazi Goia / Goizalde Landabaso

Peru Iparragirre

Winston
Martin Etxeberria

Aiora Sampedro

Laranja mekanikoa
Anthony Burgess

Joannes Jauregi

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Amaia Alvarez Uria

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Alex Uriarte

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Iratxe Esparza

Amek ez dute
Katixa Agirre

Hasier Rekondo

Rosa itzuli da
Pako Aristi

Javier Rojo

Rosa itzuli da
Pako Aristi

Mikel Asurmendi

Ostadarrak lurra ukitzen duen lekua
Edorta Jimenez

Peru Iparragirre

Winston
Martin Etxeberria

Javier Rojo

Berriro itzuliko balitz
Xabier Etxeberria

Joannes Jauregi

Aldi baterako
Manu Lopez Gaseni

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Igor Estankona

Artxiboa

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Hedabideak