kritiken hemeroteka

7.224 kritika

Azken kritikak

« | »

Zaldi mamarroa / Ekaitz Goienetxea / Elkar, 2018

Iraganaren zurrunbiloa Iratxe Esparza / Gara, 2018-04-07

Igartza sariaren ondorio da Ekaitz Goienetxeak argitaratutako “Zaldi mamarroa” eleberria, heroinarekiko menpekotasunak zanpatu zuen belaunaldi oso baten testigantza eta denok memorian gordetzen dugun bizipen lausotuen lekukoa. Goienetxeak oroitzapenak astintzen ditu eta 80ko hamarkadan Euskal Herriko bazterrak kolpatu zituen egoera lazgarria hartzen du abiapuntu, hainbat lagunen bizipenak elkarri josiz. Hamalau atalek osatzen dute liburua eta bitan izan ezik beste guztietan neurriz jokatzen duen narratzaile orojakilearen ahotsak pertsonaien pentsamenduak eta sentimenduak helarazten dizkigu, nahiz eta noizbehinka elkarrizketa —batzuk besteak baino sinesgarriagoak— tartekatu.

Izaro da protagonista nagusia eta bere inguruan sortzen dira iraganeko gertakizunak. Adarkatze horietatik idazleak beste protagonisten esperientzia pertsonalei heltzen die, hala nola, desiratutako droga-dosiak, ondorengo zirrara eta beharra, ahultasuna eta mina, abandonua, heriotza eta maitasuna. Lehenengo kapitulua Izarori dagokio; azkena, ordea, Carmeni, Izaroren amamari; beti zentzudun jokatuz, nahiz eta eleberrian ikaragarrizko garrantzia eta indarra izan sarritan ia oharkabean agertzen den kemen handiko emakumea da Carmen; beharbada, horregatik liburuari bere gogoetek jartzen diote puntua. Tarteko atalek beste pertsonaien izenak izenburu gisa hartzea guztiz lagungarria da atzera begirada honetan narratzailea noren istorioa kontatzen ari den argi uzteko. Horren harira, teknikaren ikuspuntutik duten berezitasunagatik, badaude bi kapitulu aipatu beharrekoak, irakurketan narratzailearen ahotsaren aldaketak bere garrantzia duelako. “Baldin bada”-ren kasuan, bigarren pertsona erabiltzeak nolabaiteko gertutasuna eta identifikazioa ahalbidetzen ditu, eta, “Utzi besoa”-n lehenengo pertsonan idatzitako gutuna dugu, ondorioz, zuzenean pertsonaia baten ahotsa. Eleberriaren egiturarekin apurtzen dute biek; baliteke asmoa izatea irakurlearen arreta bereganatzea eta atseden moduko bat eskaintzea, geldiunea informazioaren jarioan.

Bestetik, eleberrian ez dago zintzilik geratzen den haririk; beraz, teknikoki han-hemenka barreiatzen diren xehetasunak eta ñabardurak ederto batzen dira. Horrez gain, liburuak aurrera egin ahala, pertsonaiek daukaten heroinarekiko harremanari buruzko kontakizunek sinesgarritasuna irabazten dute. Halaber, idazleak oreka mantentzen du pertsonaien arteko loturei eta haien pentsamenduei dagokienez; ez da erraza, gainera, halako gaietan epai moralak edo etikoak baztertzea. Alabaina, osagai guztiak ondo integratuta badaude ere, batzuetan artifizioa ageriegi geratu dela sentitu dut; hots, egia da gehiago izan direla testuaren “arima” gordetzen duten pasarteak, baina naturaltasun eza ere hor egon da irakurketan zehar. Lagun izan dudan irudipenak ez dauka pertsonaien eraikuntzarekin edo eleberriaren konfliktoarekin zerikusirik; bai, aldiz, egiturarekin edota sortzeko eredu analitikoegiarekin. Alegia, eleberriaren borobiltasuna bermatu eta sorkuntza prozesuan parte hartzen duten elementuak erabiltzean, zenbaitetan eremu teknikoaren eraikuntza estali gabe geratu delakoan nago eta aldamioa biluzik edo kendu gabe amaieran.

Susmo horiek kenduta, ordea, eleberriak ez du tentsioa galtzen eta interesgarria da ikustea nola gurutzatzen diren bide berean eleberriko bi plano ezberdinak; izan ere, eskutik doaz Izaroren familiaren istorio hunkigarria eta (Euskal) Herri osoarena. Hasieratik idazleak irudimen kolektiboa aktibatzen du eta pertsonaien humanizazioaz baliatzen da irakurlea haietaz errukitzeko, hola drogaren hedapenak ekarri zuen amesgaiztoa ederki haragiztatzen da.

Azken kritikak

Winston
Martin Etxeberria

Aiora Sampedro

Laranja mekanikoa
Anthony Burgess

Joannes Jauregi

Etsaiak, lagunak, ezkongaiak, maitaleak, senar-emazteak
Alice Munro

Amaia Alvarez Uria

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Alex Uriarte

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Iratxe Esparza

Amek ez dute
Katixa Agirre

Hasier Rekondo

Rosa itzuli da
Pako Aristi

Javier Rojo

Ostadarrak lurra ukitzen duen lekua
Edorta Jimenez

Peru Iparragirre

Winston
Martin Etxeberria

Javier Rojo

Berriro itzuliko balitz
Xabier Etxeberria

Joannes Jauregi

Aldi baterako
Manu Lopez Gaseni

Igor Estankona

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Igor Estankona

Duvoisin kapitainaren malura
Kepa Altonaga

Javier Rojo

Aingurak eta arrangurak
Josu Jimenez Maia

Aitor Francos

Artxiboa

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Hedabideak