kritiken hemeroteka

7.572 kritika

Azken kritikak

« | »

Minorreko komedia / Hans Keilson (Juan Luis Agirre Lete) / Txalaparta, 2017

Ezkutuko biztanlea Mikel Ayerbe / Berria, 2017-05-07

Juan Luis Agirre Leteren itzulpenari esker kaleratu du Txalaparta etxeak Hans Keilson (1909-2011) idazle juduaren Minorreko komedia (1947) nobela laburra. Judua izateagatik jazarria, eta naziek Herbehereak okupatu ostean sasian ibiltzera derrigortua izan zen. Erresistentzian parte hartu zuen, sarritan mediku lanak eginez, eta ezkutuan idatzi zituen bai hizpide dugun nobela eta bai haren obra hoberentzat jotzen den Der Tod des Widersachers [Aurkariaren heriotza] liburuaren hasiera ere (eskuizkribua lurpean ezkutatu, eta behin gerra amaitu ostean bukatu zuen). Bi nobelotan, klandestinoki etxe batean ezkutaturik hilabeteak pasatzen dituzten protagonistak ageri dira.

Minorreko komedia izenburuak bestela iradoki badezake ere, deus gutxi du komediatik; kontrara, tragediatik gehiago duela ere esan liteke. Wim eta Marie senar-emazteek, gerra garaia izanagatik, herri txiki bateko ohiko bizimodu lasaia daramate, bat-batean euren etxean judu bat ezkutatzeko proposamena egiten dieten arte. Zalantza gutxiren ostean, erronka onartzen dute, eta horrela iritsiko da euren etxera Nico deitzeko esaten dien judua.

Kontakizunak, ordea, atzera-aurrerako jauzi dezente ditu, eta, hala, nobelaren hastapenetik jakingo da, gaixotasun bat dela medio, Nico euren etxean hil egiten dela. Eta hildakoak ezkutatzea ez da horren kontu erraza. Arazo-iturri bilakatzen dira ezinbestean, nobelaren amaieran ikus daitekeenez.

Edonola ere, hasiera bezain amaiera esanguratsuko kontakizunean judua ezkutuan duten ia urtebete luzeko egunerokotasuneko eszenak hartzen dute lekurik nabarmenena. Hasierako beldurrak bezatu ostean, egunek aurrera egin ahala, elkarrekin duten hartu-emana estutuz joango da, baina, halere, arrisku zantzuak nonahi ageri direnean, ohiko gertakizunei loturiko tentsioa ere areagotuz joango da. Une batean, honela dio narratzaileak: “Marie beldurtu egin zen, ulertu baitzuen sekretu baten esanahia nahi gabe asmatzen denean beste sekretu handiago bat ezkutatzen dela haren azpian, desestali ezina”. Eta sekretuek, esanezinek eta behin ohiko bizimodua eraldatu arren dena beti bezala burutu beharrak sortzen duen ondoeza ederki islatzen baita pertsonaia horrengan. Senarrak ia egun osoa etxetik kanpo lanean pasatzen duen neurrian, Nico bezala, etxeko zereginetan buru-belarri aritzen baita Marie.

Bestalde, sentimentalismoek eta hunkiberatasunak ez dute lekurik narratzailearen eta pertsonaien hizkeretan zein eleberriaren tonuan; are, estilo nahiko zurrun eta ospela nagusitzen da kontakizunean. Horrek, hein handi batean, egiantzekotasuna eransten dio nobela laburrari, eta, gainera, ez du pertsonaien arteko enpatia zantzuak ahalbidetzea eragozten. Kontatzeko modu bat da, baina kontatzeko modu zoli horren atzean erraz ondoriozta daitezke hirukotearen arteko hurbilpen eta ekintza abegikorrak ere.

Bestela esanda, handinahikeriari eta gehiegizko pretentsioari muzin egiten dion idazkera dela esan genezake, baina, era berean, horretantxe datzala estiloan asmatu izana ere. Ez da sekulako nobela izango, baina bai aintzat hartzeko modukoa behintzat.

Azken kritikak

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Amaia Alvarez Uria

Poesia guztia
Safo

Javier Rojo

Moskito
Igor Estankona

Aitor Francos

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Marta Goikoetxea

Bitakora kaiera
Ibon Sarasola

Mikel Urkixo Aierdi

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Marta Goikoetxea

Miserikordia etxea
Joan Margarit

Jose Luis Padron

Argiantza
Pello Lizarralde

Aiora Sampedro

Hotz industriala
Julen Belamuno

Joannes Jauregi

Hotz industriala
Julen Belamuno

Ibon Egaña

Hotz industriala
Julen Belamuno

Javier Rojo

Noiz arte arrazoi
Juan Kruz Igerabide

Igor Estankona

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Irati Majuelo

Isiltasuna
Eneritz Artetxe Aranaz

Javier Rojo

Artxiboa

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Hedabideak