kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Zerua beti beherago dago / Karlos Linazasoro / Utriusque Vasconiae, 2016

Hamalaudun berraurkitua Alex Gurrutxaga / Berria, 2017-03-19

Hirurogei sonetoz osatua da Karlos Linazasororen azken poema liburua: Zerua beti beherago dago. Formatu txikiko liburua da, esku batean kabitzen da, eta horrek ez dio testuari laguntzen. Bestela esanda, liburuaren fisikotasuna jantzi eskas gertatzen zaie poemei. Adibidez, lehen poema kredituen orriaren ondoan dago, begietara gauza oso dotorea ez dena; eta, amaierako poemetan, orrialdea zabalean hain estua izanik, ia lerro guztiak zatituta datoz —hori ere kontu aski traketsa irakurlearentzat—. Ñabardurak dira, bai, baina kontua da jantzi txukunagoak hobeto luzituko lukeela mamia.

Eta edizioaz ohar hori egin beharrekoa zen, hain justu, poemategi honen mamia ez delako esku ahurrean kabitzeko bezain txiki eta urria.

Poesia lirikoa da Linazasororena —nitasunetik hitz egiten du poetak—, eta tradizio klasiko-modernoak blaitua. Baina ez da hau lirika arranditsu edo erromantikoa, baizik tonu minorrekoa —umoreak eta ironia dosi sotilek apaldua—. Behaketa eta gogoeta nagusitzen dira: ez da poesia narratiboa, ebokazioz funtzionatzen duena baizik. Oro har, batasun eta trinkotasun handiko poemak dira liburukoak, betelanik eta hari solterik gabeak.

Bildumari begira, bi gai nabarmentzen dira: amodioa eta denbora. Denborari lotuta jorratzen ditu poetak bizitza eta heriotza, izatea, traszendentzia, eta beste. Maiz asko vita flumen motiboa agertzen zaigu; hara hemen adibide ederra: “Nire izena entzuten da errekan./ Ura mar-mar doa, zilarrez ase,/ denboraren bulkada urdinaz gose,/ itzulerarik ez duen ordekan”. Amodiozko poemetan, berriz, normalean zu bati mintzatzen zaio poeta, eta maitasuna, erotismoa eta umorea uztartzen ditu, melodraman erortzea saihestuz betiere. Aipatzekoak dira, aurrekoez gain, idazteari eta poesiari buruzko poemak ere.

Formalki, markatu beharreko ezaugarri nagusia sonetoarena da noski. Linazasorok bertso librea zein neurtitza baliatu izan ditu, eta kasu honetan kortse klasikoari lotu zaio. Sonetoak, esan gabe doa, hamalau lerrokoak izaten dira, 4-4-3-3 banatuta ahapaldika. Silabei dagokienez, hendekasilaboak dira Linazasororen lerroak gehienetan —hamalaukoak baliatu ditu azken lau poemetan—. Literaturan —eta akaso poesian bereziki— inportantea da idazleak zer leku hartzen duen tradizioarekiko, nondik edaten duen, zeri ematen dion beste buelta bat… eta kasu honetan ere antzematen dira zantzu zenbait, bereziki euskal autore modernisten oihartzunak —Gandiagari keinu bat hemen, kutsu letetarra hor…—.

Horrez gain, naturaren presentzia indartsua da. Iruditeria joritasunez lantzen du poetak, eta surrealismorako joera nabaria da: “ihintza mutu dabil”, “euriak atzazalak jarri dizkit/ sorbaldan”, “urkiak elurra dauka sexuan”, eta abar. Askotan, naturako elementuek —euria, pagoak, txepetxa, eta abar— abiatzen dute poema, eta horietatik egiten du poetak emozioetara eta pentsamendura. Azkenik, ezin aipatu gabe utzi han eta hemen agertzen diren umore printzak eta, bereziki, hainbat poematako autoironia fina.

Normala den bezala, liburuko soneto guztiak ez dira dirdaitsuak. Alabaina, oro har maila handiko poemategia da, eta dotore jorratzen ditu bai erritmoa, bai iruditeria eta baita pentsamendua ere.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak