kritiken hemeroteka

7.413 kritika

Azken kritikak

« | »

Begoñaren itzalpean / Jose Inazio Basterretxea / Elkar, 2016

Totalitarismoa, iluntzetara Hasier Rekondo / Berria, 2017-02-26

Jazarrien ikuspuntua islatzen saiatu dira nagusiki 36ko gerraren gainean gurean idatzitako nobela-kronika historiko gehienak, eta nekez aurki daiteke garaileen alderdi ezberdinen borroka eta azpijoko zekenen nondik norakoen berri. Alta, bada, unibertsitatean kazetaritzaren eta komunikazioaren alorra jorratu duen Inazio Basterretxeak (Galdakao, 1959) ikuspuntua aldatuko digu bere azken nobelan: Begoñaren itzalpean (Elkar, 2016).

Garaile frankisten baitan bildutako alderdi ezberdinen arteko joeretan arakatuz, euskaldunen artean ere faxista ugari zirela gogoraraziz, ohikoan ezkutatuta geratu zaigun arerioaren gaineko potreta sinesgarria lortu du. Eta ez da ahuntzaren gauerdiko eztula sinesgarritasun hori erdiestea, maiz ikusi baititugu idealizazioaren eta manikeismoaren eredu goraipatuak azken bolada honetan. Galdakaoko idazleak, pertsonaia historikoen berri zehatza eta dokumentatua emateaz gain, fikziozkoak ondo baino hobeto karakterizatuz lortu du, elipsi narratiboek eta denbora jauziek pisu handia izanik. Bilbo ilun hartako giro etsitua —baita falangista arruntentzat ere—, eta lexiko ederki landua bidaide, nobelak oso teoria bitxia eskaintzen digu, batez ere euskaldunoi: benetako falangistek gerra galdu egin zutela, edo derrotatuak sentitu zirela bederen. Jose Antoniok aldarrikatu amestutako ideal hura ezerezean geratu zela, Francoren azpijokoen eraginez. Nobelaren alderik erakargarriena, ezbairik gabe, falangistak hezur-haragizko aurkeztea da: Eugenia eta Joaquinen arteko harreman gotortuak eta hertsiak maila gorena ukitzen du.

Gerra amaitu eta hiru urtera, 1942ko abuztuan, zenbait falangista bilbotarrek, frankismoaren alderdi berean baina oso bestelako xedeekin, karlista eta erreketeen indarrak ordezkatzen zituen Gerra ministro Jose Enrique Varela jeneralaren aurka jarri zuten lehergailu bat. Begoñako basilikaren aurrean eratu atentatuaren inguruan eraiki du Basterretxeak istorioa. Historia nagusia eta indibidualak berriro talkan. Hartara, kartzelatik damutuen taldean irtendako Barandi ETApm-ko kide ohi bat jarriko du detektibe lanetan 1986an, historia nagusiaren alde ezkutuenei jarraikiz. Sam Spade trakets horrengana iraganeko gerran galdu omen zituen gurasoen xerka agertuko da Kelen, femme fatale-ren zantzu guztiekin agertu ere. Suitzan bizi den emakume misteriotsu batekin eraikiko du topikoz betetako nobela beltza galdakoztarrak, bi hari narratibo modu paraleloan uztartuz, eszena sinkopatu azkarretan uztartu ere. Gertakizun historikoak hirugarren pertsona orojakilean ematen diren arren, Barandik eta Kelenek lehen pertsona darabilte. Egia esatera, bigarren hari narratibo hori lar luzatzen da, ene ustez, eta topikoek interesa kentzen diote.

Basterretxeak sintaxi neurtua eta lexiko aberatsa darabiltza —estandarra nagusi den honetan guztiz eskertzekoa, baliabide metaforikoak maisuki erabiliz— bi hari narratibo ezberdinak erritmo azkarraz ehunduz, eta Xabier Mendiguren editorearen lana goraipatu beharrekoa da, molde egokia eman baitio anabasa suerta zitekeenari. Hortaz, asko estimatzen dira, esaterako, datu andana horren artean, gerraren gainean Eugeniaren aita faxista zenak idatzitako dietarioko oharrak: “Itauna da gerra: inkognita-otzara bat”.

Azken kritikak

Naufragoen altzoa
Gorka Setien

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Ibon Egaña

Amua
Aritz Gorrotxategi

Javier Rojo

Soinujolearen semea
Bernardo Atxaga

Txema Arinas

Afrikanerrak
Eneko Barberena

Joannes Jauregi

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Aiora Sampedro

Urre urdinaren lurrina
Jurgi Kintana

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Usoa Alberdi Fernández

Zeldak
Elena Olave

Alex Uriarte

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Iratxe Esparza

Iturria
Unai Elorriaga

Javier Rojo

Sorginak, emaginak eta erizainak / Emakumezko sendalarien historia bat
Barbara Ehrenreich / Deirdre English

Irati Majuelo

Ene herri txikia
Gaël Faye

Hasier Rekondo

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Javier Rojo

Artxiboa

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Hedabideak