kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Estalien gradora / Joxe Austin Arrieta / Txalaparta, 2016

Hitzak berba bihurtu Hasier Rekondo / Berria, 2016-11-06

Baiki, bitxia da liburu honen editore Mikel Sotok hitzaurrean egin aitorpena: “Liburu hau ez luke Txalapartak argitaratu behar baina liburu hau argitaratu behar zen”. Izan ere, Txalapartak ez omen du poesiarik argitaratzen poesia argitaratzen duen arte, alta bada, argitaletxeak argitu beharko luke erabaki horren zioa, poesia literatura baita, besteak beste. Dena den, eskerrak eman behar Arrietarekin salbuespena egitearren. Bitxia da, halaber, Euskal Herriko inongo beste argitaletxek ez hartu izana aintzat Joxe Austin Arrietaren azken lan iradokitzailea. Gauza bera esan liteke iruzkingileek albo batera utzi izanaz, nik dakidala, literatura kritiken hemerotekari jarraiki, orain arte Mikel Asurmendik bakarrik izan baitu hizpide Argia-n.

Liburu hau zerbait baldin bada poesiaren gaineko hausnarketa eternala da: hitzak berba bihurtzen dituen poesiaren gaineko saiakera, elkarrizketa intelektuala artearen mugaz haraindi, eta baita antzezpena ere, Arrieta poetak urteen joan-etorrian eraiki pentsamenduaren poesiaren gaineko ikuspuntu pertsonal eta hermetikoa. Argitaletxe berean, kausalitatea ote?, Terra Sigilata eleberriaz geroztik (2008) ez du ezer plazaratu, besteak beste, Hadrianoren Oroitzapenak edo Denbora galduaren bila gogoangarrien itzultzaileak azken hogei urteotan bildu poemekin eraikitako literatura artefaktu ausarta, batzuetan larregizkoa, haren gogoko poeten poemak uztartuz eta poema propioen artean erudizioz mukuru diren zubiak zeharkatuz. “Oihal alderantzitua baitzara/ Butaka-palkoetako jendearen iruzurle,/ poesiazkoa gogo-jardun gogo-akigarri hori”, argitzen du 1995eko poema batean.

Ez da erraza, dena den, liburuaren konplexutasunari gorazarre, esanahiaren eta moldearen poliedroaren alde guztiak agertzen dituen Estalien gradora-ren (Txalaparta, 2016) nondik norakoari heltzea, Arrietak asmo handiko eta epe luzera begirako poesia ehundu baitu literatura generoak uztartuz, batzuetan larregizko hedapen intelektuala baliatuz, nolanahi ere. Horrek bere arriskuak ditu, eta agian ez da poesiazale guztien eskuragarri izango, ahalegin intelektual eskerga eskatzen baitu. Betiere, poesiaren funtzioa eta xedea hizpide, sorkuntzaren arrazoietan eta ezinetan sakondu nahi izan du idazleak. Niketz eta Edgar “aktore-idazleen” arteko elkarrizketa antzeztua (Arrietaren baitan ko-existitzen diren bi kontzientzia-pentsamendu-joera dialektikoen arteko norgehiagoka) baliatzen du egileak plazaratu nahi duen ideien berri emateko. Pertsonaiok “elegrafiatu” egingo dute literatura dei litekeen oro, batak ahozkotasunari helduta, besteak testigantza literarioa emanez.

Esango nuke Arrieta hobeto moldatzen dela ideiekin irudiekin baino, eta batzuetan hizkuntzaren baliabide estilistikoak agortu beharrean aurkitzen da, adierazi nahi duena adierazi ezingo balu legez, Wittgensteinen gisara, apika jakin baitaki bere poesia askotan mugatua gerta litekeela asmoaren handitasunak berak itota.

Beste poeten aztarna nabaria da, hala nola B. Gandiaga, J.A. Irigarai, I. Borda, Pessoa, García Lorca eta abar. Arrietak ez du aipamen soila bilatuko, solaskide literario bihurtzen ditu poetok eta haien lana abiapuntutzat hartuz eraikiko du berea, maiz. Eranskin gisa, M. Antzaren Sorkuntza minak gibel-solas interesgarria dasta dezake irakurleak.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak