kritiken hemeroteka

7.634 kritika

Azken kritikak

« | »

Zuri-beltzeko argazkiak / Arantxa Urretabizkaia / Pamiela, 2014

Erdigunetik kanpoko bizitzak Estibalitz Ezkerra / Gara, 2016-06-18

Hitzaurreko lehen lerrotik bertatik argitzen digu Arantxa Urretabizkaiak “Zuri-beltzeko argazkiak” liburuaren helburua zein den: haurtzaroko oroitzapenen bidez 1947 eta 1960 bitarteko Donostiako giroa azaltzea, “…nolakoa zen bizitza, sasoi hartan, urte haietan, Donostiako bazterreko auzo apal batean bizi zen familia euskaldun, euskaltzale, antifrankista, kristau eta langile baten inguruan” (9). Helburu horrekin, liburua bi ataletan banatuta dago. Lehenengoan, “Notario batek egiaztatuko lukeena” izenekoan, haurtzaroko pertsonaia nagusiak —aita, ama, amona, izeba Pakita— zein “bigarren mailakoak”—Madrileko izeba-osaba eta lehengusu aberatsak, auzokoak— aurkezten dizkigu. Bigarrenean, “Argazkiak”, “idatzizko argazkiak” eskaintzen dizkigu urte haietan eragina izan zuten gaien inguruan: Eliza, gorputza, arropa, ikatza, Franco, dirua, euskara, jolasak, mutilak eta neskak, baserria, jatekoak eta ikasketak. (Argazki tradizionalak, paperezkoak, bi baino ez dira: bata azalean agertzen da, Urretabizkaiaren amak lan egiten zuen Nerecan dendakoa, eta bestea 7. eta 135. orrietan, Txomin Enekoa, idazlea jaio zen etxea).

Pertsonaiak eta gaiak, bakoitza atal batean agertu arren, irakurleak aise antzemango du haien arteko lotura: zer eragin izan zuen Elizak familiakoen egunerokotasunean zein gorputz edota generoaren inguruko diskurtsoetan; gerra zein diktadura kontuak, politika oro har etxean inoiz aipatu ez bazen ere zenbateraino baldintzatu zuen etxekoen bizimodua eta inguruarekiko harremana; etxean euskaraz mintzatzen zirelako “munduaren bazter” baten parte ziren sentsazioa; gurasoak pobreak ez zirela esaten tematu arren —inoiz ez zuten goserik pasatu— arropa besteengandik jaso behar izateak eta ikatzezko sukaldea zuen etxe batera mugitu behar izateak bestela adieraztea; kaletar kontzientzia hartzea baserriko osaba-izeba eta lehengusuekin egonaldi baten ostean; ikasketen harira gurasoek seme-alaben artean eginiko bereizketak.

Urretabizkaiak aukera zuen iraganari buruzko erretratu nostalgikoa osatzeko, baina ez du hori egin. Ez du eguneroko egoeren aurrean familiakoek agerturiko jarrera epaitzen. Aitzitik, familia dinamika eta testuinguru jakin baten barruan azaltzen digu hobeto uler dezagun. Horrek ez du esan nahi iritzi berekoa zenik orduan edo orain. Amak maiz esaten zion batzuei bitxilore eta besteei arrosa jaiotzea egokitu zitzaiela, eta ordena horren kontra egotearen zantzurik ez zion antzeman haur zen garaian. “Amak argi zuen zein zen gizartean zegokigun lekua, hain zuzen, bitxiloreak zelaietan sortzen dira eta arrosak lorategietan” (121). Giro politikoak zein erlijioak izan bazuten eraginik mundu ikuskera horretan, baita beldurrak ere neurri batean. Orriotan jasotako pasadizoetatik ondoriozta daiteke Urretabizkaia haurra ez zegoela banaketa horrekin pozik, batez ere balio berak errespetatzen zituztenen artean hainbeste kontraesan antzematen zituenean edo jarrera batzuen atzean —neskek eta mutilek egin zezaketenaren arteko bereizketa— aurreiritziak besterik ez zeudenean.

Egileak aukera zuen ere bere familia orduko familien ordezkari gisa aurkezteko. Horren ordez, bere orduko errealitatea inguruko beste errealitateekin topo zein tupust egiten azaltzen digu, eta nola enkontru zein desenkontru horien bidez joan zen kontzientzia jakin bat —kaletarra, euskalduna— garatzen. Kontzientzia bat munduaren bazter bati zegokiona, “betiere erdigunetik kanpo” (118).

Azken kritikak

Suak pizten direnean
Mikel Soto

Irati Majuelo

Xala
Cynthia Ozick

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Ibon Egaña

Poesia, zaurien ukendu
Ainhoa Urien

Javier Rojo

Argiantza
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Arantxa Iturbe

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Nagore Fernandez

Sano erradikal
Isabel Diaz

Aiora Sampedro

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Mikel Asurmendi

Moskito
Igor Estankona

Mikel Urkixo Aierdi

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Amaia Alvarez Uria

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Hedabideak