kritiken hemeroteka

8.325 kritika

« | »

Bartleby eskribatzailea / Herman Melville (Juan Garzia Garmendia) / Erein, 2016

Egonean Iraitz Urkulo / Berria, 2016-04-03

Herman Melvilleren Bartleby eskribatzailea lanarekin abiatu du Erein argitaletxeak 4nak literatura klasiko unibertsalen itzulpen-bilduma. Bartleby jauna kopiagile-lanak egin ditzan bulegoan hartu duen abokatuaren ikuspegitik aurkeztua eta deskribatua da. Hasieran langile eredugarria badirudi ere, halako batean uko egingo die nagusiaren agindu eta eskaerei. Inolako azalpenik eman gabe, erresistentzia pasiboa muturreraino daraman okupa baten antzera, bulegoa uzteari ere muzin egingo dio.

Literaturaren historiak egonean dirauten pertsonaia ugari eman ditu; George Perecen Gizon bat lotan eleberriko protagonista, adibide apatikoenetako bat aipatzearren. Baina sekula ez da Melvilleren istorioan bezain modu lausoan adierazi egonean iraute horrek bideratu nahi duen mezua. Alde horretatik, egiazko istorioa zeharka iradokia baino ez da. Eta, halere, irakurketa amaitzerako, dena kontatua da, errelatoa gugan oharkabean barneratuko balitz bezala.

Narrazioak osagai gutxi ditu, eta ekintzarik ez apenas. Datu eskasiak misterioa dakar, eta misterioak jakin-mina pizten du. Edozelan ere, Melvillek nagusiaren (auto)erretratu psikologiko sakon eta zorrotzarekin konpentsatzen du gertaera mailako estimulu-urritasun hori.

Abokatuaren begiradaren bitartez, beste maila batera egiten du jauzi interpretazioak. Beste garai bateko balio, ohitura eta maneretatik abiatzen bada ere existentziaren alderdi ilunean murgiltzeko, gaur ere baliagarri zaigun gizakien analisi psikologikoa aurkezten digu, gizartearen irudi errukirik gabea eskainiz aldi berean. Azken batean, ezezagunak egiten al zaizkigu bakardadea, apatia, alienazioa, itxaropen falta…? Ez ote dira oraindik egungo munduan erremediorik gabe hedatutako gaitz arruntak? Hori da, hain zuzen, literaturako klasikoen dohaina: gaurkotasunik ez galtzea eta, maiz, eguneroko anekdota soil batetik abiatuta unibertso osoa besarkatu eta barnean hartzea.

Obrako giroa perturbatzailea eta estua den arren, horrek ez dio eragiten tonuari. Lasaitasunari eta dotoreziari eutsiz, nagusiaren (barne-)borroka jasotzen duen diskurtsoak ekintzaren zentzugabekeria, patetismo-sentipena eta deserosotasuna areagotzen ditu; Melvilleren maisutasunaren erakusgarri, jakina.

Asmo gaiztoz jokatzen du idazleak. Ondo daki, nahiz eta irakurleok ahaleginak eta bi egin, ezinezkoa dela Bartleby benetan ulertzea. Nekez erabakiko dugu kontakizunean abokatuaren ala eskribatzailearen alde lerratzea, hain da moralki indiferentea eta emozionalki epela bi pertsonaien jarrera eta pentsamenduak agintzen dituen logika. Ordea, nork bere burua ezagutu ahalko du testuaren aurrean, literaturak gure uste eta mamuekin aurrez aurre kokatu eta, ezinbestean, agerian utzirik. Horra hor, azkenik, obraren bizitasuna. Narrazio neurritsuegiari aurka egiteko gonbidapen inplizitua irakurri eta gero dator, soilik denboran irauteko idatziak izan diren istorioei dagokien bezala.

Azken kritikak

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Asier Urkiza

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Jon Martin-Etxebeste

Sastraka
Askoren artean

Mikel Asurmendi

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Lanbroa
Pello Lizarralde

Irati Majuelo

Lanbroa
Pello Lizarralde

Ibon Egaña

Txoria hodei artean
Urtzi Urkizu

Jon Martin-Etxebeste

Begiak eman nizkinan eta ilunpeei behatu hien
Irene Sola

Jon Jimenez

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Amaia Alvarez Uria

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

Hedabideak