kritiken hemeroteka

7.584 kritika

Azken kritikak

« | »

Sekula gehiago egingo ez dudan gauza ustez dibertigarri bat / David Foster Wallace (Danele Sarriugarte) / Pasazaite, 2015

Irribarre profesionalak Iraitz Urkulo / Berria, 2016-03-20

Sekula gehiago egingo ez dudan gauza ustez dibertigarri bat David Foster Wallacek Harper’s aldizkariaren enkarguz 1995ean Kariben barrena egindako luxuzko itsas bidaldi baten kronika da. Danele Sarriugartek itzuli du, eta Pasazaite argitaletxeak kaleratu, estatubatuar literatura euskarara ekarriko duen sail berri bati hasiera emanez.

Kontrazaleko azken esaldiak jadanik aditzera ematen duen bezala, muturreko kontrasteetan eraikitako testua da: “Nola bestela bilaka daiteke amesgaizto hasiera batean paradisu zirudiena?”. Izan ere, autoreari itsasoratzeak, bizipen atsegina baino gehiago, entretenimenduaren kultura eta, oro har, kontsumo-gizartearen lotsak agerian uzteko aitzakia paregabea eskaintzen dio.

Foster Wallace irakurleongan kontraesanak eragiten dituen idazlea da. Alde batetik, deskribatzaile zorrotza —tematia ere zenbaitetan— delako zalantza-izpirik ez da. Bere begirada originala baliatuta, itsasontziko txoko guztiak aztertu, materialen kalitateari buruzko iruzkinak egin edo egun oso bateko jardueren berri emateko gai da. Amorruak gainezka egiten dion istant urriak kenduta, etsipenetik sortzen zaion umore garratz xamar bat darabil bere kritikak dotoretzeko. Ironia beltz horrek ahalbidetzen dio, bortitzegi jokatu beharrik gabe, egurra barra-barra banatzea.

Foster Wallace, ordea, maitagarria bezain jasangaitza irudi dakioke ñabardurekiko lilura berezirik ez duen irakurleari. Izan ere, itsasontzi barruko testuinguru itxiak objektu edo gai beraren inguruko hausnarketa amaigabeak bultzatzen ditu, askotan narratzailea kiribil batean erori dela sentiaraziz —idazleak berez horretarako joera nabarmena ez balu bezala…—. Kasuren batean orrialde osoa hartzen duten oin-oharrak ere, idazlearen bereizgarri izan arren, alferrikakotzat joko dituzte batzuek; ez hainbeste komentario ironikoak egin edo bizitako pasarte dibertigarriak kontatzeko baliatzen baditu, bai aldiz haietan azalpen teknikoak jasoz gero. Zenbait erreferentzia arrotzak egingo zaizkio askori —produktu estatubatuarrak aipatzen dituenean, gehienbat—, baina gainerakoan, egileak partekatzen dituen sentipenak eta gogoetak unibertsalak eta, aldi berean, nahiko bakanak direla esango nuke.

Kronikan zehar David Foster Wallacek bere bertsiorik onena erakusten digu: xelebrea, obsesiboa, desengainatua, pentsamendu-kate harrigarrienak osatzeko gai dena… Baina baita ausarta eta argi-argia ere. Tarteka bere burua antiheroi batek bakarrik aurkeztu dezakeen bezain kontzienteki patetiko eta, hortaz, erakargarri agertzen da. Serio jarrita, eredugarria da estatubatuar eta turista izatearen inplikazioak aztertzean egiten duen autokritika. Halere, horretan ere ezinezkoa da harekin identifikatuta sentitu eta irribarre maltzurren batek ihes ez egitea.

Obrak, funtsean, sistemak berak bultzatzen duen zoriontasun behartuaren zentzugabekeria adierazten du, neurriz gaindiko eraginkortasuna erakusten duten langileek, haien irribarre profesionalek —hots, artifizial eta interesatuek— edota gehiegizko adeitasunak eta “heriotzarainoko mainatzeak” eragin dezaketen deserosotasunaz jabetu gaitezen. Paradoxa erraldoi bat dirudi: opor-esperientzia asegarria uste genuena, egiatan, aldi baterako fantasia hutsa baino ez da.

Azken kritikak

Poesia guztia
Safo

Igor Estankona

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Javier Rojo

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Amaia Alvarez Uria

Poesia guztia
Safo

Javier Rojo

Bakezale gerlari horiek
Bixente Serrano Izko

Txema Arinas

Moskito
Igor Estankona

Aitor Francos

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Marta Goikoetxea

Bitakora kaiera
Ibon Sarasola

Mikel Urkixo Aierdi

Zendabalitz
Erika Elizari

Alaitz Andreu

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Marta Goikoetxea

Miserikordia etxea
Joan Margarit

Jose Luis Padron

Argiantza
Pello Lizarralde

Aiora Sampedro

Hotz industriala
Julen Belamuno

Joannes Jauregi

Hotz industriala
Julen Belamuno

Ibon Egaña

Artxiboa

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Hedabideak