susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Laino edo urdin | Ondo (h)ondoan »

Zirtak su. Hasieran bazen hitza / Maite Lopez Las Heras / Alberdania, 2026

Sutsua Joxe Aldasoro / Deia, 2026-09-19

Maite López Las Herasen Zirtak su Alberdaniak argitaratu zuen urte honetako otsailean. Maite López, saiakeran, itzultzaile lanetan, ipuingintzan eta zutabegile gisa ere aritzen da. Filologia klasikoa ikasitakoa, lehenago argitaratu dituen lanei erreparatua erraz ulertzen da ondu duen eleberriaren trama. Egeria laugarren mendeko emakume bidaiari eta idazlea izan zen. Iberiar penintsularen ipar-mendebaldeko garai hartako Gallaecia probintzia erromatarrean, gaur egungo Espainia eta Portugalgo lurrak hartzen zituena. Ez dago argi nongoa zen zehazki eta horren inguruan hainbat hipotesi egin dira. Adostasuna dago jatorri noble eta familia diruduneko alaba zela, kultura handikoa. Emakume erlijiosoa, azkarra eta jakinminak jota bizi zena. Bidaia luze batean Leku Santuak bisitatu zituen: gaur egungo Egipto, Palestina, Siria, Irak, Iran eta Turkia, besteak beste.

Eleberri historikoa, beraz. Erakargarria egiten ez zaidan generoa. Ez eleberri, ez historia. Halaxe erantzuten nien gisa horretako liburuak iruzkindu edo komentatzen zidatenei. Historia jabetzeko balio zutela esaten zuten. Historia manipulatzeko erantzun nik. Literatura entretenigarri eta atsegina egiteko modua. Pertsonaien sakontasuna eta sinesgarritasuna zalantzan jarri nik. Segidan rock talde baten analogia egiten nuen: Motorhead. Londreseko talde mitikoari buruz esan ohi zen heavy-egia zela punkientzat eta punk-egia heavyentzat. Etiketa jakin bat ezin jartzeaz gain, beste emaitza hobeagorik ere izan zuen taldearen estilo bereziak: batzuen eta besteen gustukoa izatea, alegia. Zirtak su-k bazuen, ordea, ni erakartzeko eta amuan hozka egiteko beita edo karnata egokia: mitologia. Pertsonaia kristaua izan arren, erlijio greziar klasikoa ere maite duelako eta bietatik edaten duelako egunerokoei arazoei aurre egiteko. Kristautasuna: ederki ezagutzen dugu latitude hauetan. Mitologia grekoa: inoiz ez ditut ulertuko Olinpoko nagusien jokabideak. Agian horregatik egiten zaizkit erakargarriak.

Bidaiaren gorabeherak, barne hausnarketekin batera datoz eleberrian. Egeriaren hausnarketak. Hausnarketa pila, protagonistaren izaera erakusteaz gain, zu ere hausnartzera eramaten zaituztenak. Baliogarri edo zilegiak ez dakit, dibertigarriak bai, niretzat. Emakume ausarta garai hartan halako bidaia luze eta imajinatzen dut, arriskutsua, egiteko. Argi geratzen da hasieratik zeintzuk diren berak etsai moduan deskribatzen ez dituenak baina nik hala interpretatu ditudanak: gizonak. Gizon asko lotsagorrituko ditut. Entzungor egingo diet gaitzespenaren adierazle. Garai hartan hain feminista izan zitekeen ala ez adituei utziko diet. Aberatsa ere bazen, noski. Ezin zuen edonork halako bidaia luzea egin. Logikoa denez, ez zitzaizkion pobreak gustatzen. Edo gutxienez ez zitzaizkion pobre matxinoak gustatzen. Ulertzekoa ere bada, Hispania eta Galia astindu zuten esklabo, nekazari eta desertorez osatutako errebueltak senarra hil eta mahastiei su eman baitzien.

Maitasunak ezin zuen hutsik egin. Pertsona maitemindua da Egeria Maite Lópezen lanean. Senarraz maitemindua eta bizitzaz ere maitemindua. Sinisten dut pertsonen ontasunean. Eta hor dago nire marra gorria. Ez zaizkit gustatzen, ez ditut jasaten pertsonaia maiteminduak. Ezta pertsonak ere. Ez zaizkit sinesgarriak egiten. Baina hori gustu kontuak dira.