kritiken hemeroteka

7.851 kritika

Azken kritikak

« | »

Plazeraren gau ilunekoak / Francis Scott Fitzgerald (Garazi Arrula / Iñigo Roque) / Elkar, 2014

Euria, eder, hildakoen lurraldean Hasier Rekondo / Berria, 2014-11-09

Egun murrizketa ulertezinak jasaten ari den BERRIA honetan bertan adierazi zuen berriki Juan Luis Zabalak euskal itzulpengintzak “urrezko aro gordeegia” duela. Iruzkintzera gatozen Francis Scott Fitzgeralden (Minnesota, AEB, 1896 – Kalifornia, AEB, 1940) Plazeraren gau ilunekoak narrazio bilduma (Elkar 2014) urrez jantzi dute euskarara ekartzean Garazi Arrulak eta Iñigo Roquek (2013ko Euskadi sariduna Itzulpengintza arloan).

Minnesotako Saint Paul izoztuan jaiotako jenioaren zenbait lan euskaratuak dira jada, hala nola haren obrarik entzutetsuena, Gatsby handia, Xabier Olarrak ekarria 1990ean; Javi Cilleroren Babiloniara itzultzea (1996), Garazi Arrulak berak 2012an itzulitako Mila esker suagatik, eta bilduma honetan jaso den Hamarkada galdua, Roquek berak ekarritakoa; azken bi horiek Interneten argitaratutakoak.

F. Scott Fitzgeralden literatura esaldi txundigarriez blaitutako eremu gorenean kokatzen da. XX. mendeko hirugarren hamarkadaren jazz aroko nolabaiteko azalkeriaren narratzailetzat jo duten arren, jai amaigabeen artean eta alkoholean bizitza hustutako pertsonaien artean, Fitzgeralden estilo gardena eta maisuki zizelkatutako esaldiak literaturaren historia nagusian geratuko dira Flaming Youth belaunaldi hartako idazle handien artean. Nola lehiatu liteke norbait Hemingway, Dos Passos edota Faulknerrekin, alkoholean erori gabe?

Ustezko aberastasunaren bilaketa etengabea, paradisu eskuraezina galtzaileentzat, narrazioetako leit motiv bilakatuko da. “Kezken, pobreziaren eta lorik gabeko gauen usaina duk hori”, diotso Gordon Sterrett-ek Yale-ko kide ohiari, “erreka jota” diru eskean doakionean. Oka egiteraino molde ugarietan irakurriko dugu lelo bera: aberatsa izateko grina, existentzia antzuaren aurkako molotov koktel baten gisara. Eta era guztietako koktelak ugariak dira narraziootan.

Kronologikoki paratutako narrazioon aukeraketa nahiko heterodoxoa den arren, aproposa da Fitzgeralden bilakaeraz jabetzeko; mitoren bat hauts lezake gai bakarreko idazletzat jotzen dutenen artean. Nabaria da XX. mendeko hirugarren hamarkadako lilura hori islatzeko grina eta porrotaren soslai kaleidoskopikoaren berri emateko egarria. Fitzgeralden dohainik aipagarriena abiapuntu ez lar erakargarri batetik sortzen duen sendotasun narratiboa da. Esango nuke kasik istorio guztiotako hastapenak direla irakurlea txunditzeko ezer apartekorik gabeak, baina bilbadura narratiboak, esaldien txukuntasunak eta, batez ere, elkarrizketa distiratsuek droga maltzur baten antzera atxikiko dute irakurlea narraziora. Bitxikeria gisara, Fitzgeralden edukietatik urruntzen den Maiatzaren Lehena narrazio luzea aukeratuko nuke, ederto harilkatutako istorioa delako. Pertsonaiak egun berean trebetasunez elkartzen dituen narrazio horretan, Fitzgerald “naturalistena” aurkituko dugu. Gordon Sterrettek bere buruaz beste egingo du New Yorkeko Hogeita Zazpigarren Kaleko gela ziztrin batean, Gerra Handiaren osteko ajearen eraginez. Oraindik ere 20ko hamarkada alaia heldu gabe zegoen, baina Fitzgeraldek bazekien harrezkero loriaren osteko krisi orok molde bereko ajeak dituela ondorio gisa. Tender Is the Night handiaren itzulpenaren zain geratzen gara, itzulpengintzaren urrezko aro gordeegi honetan. Krisiak badirau.

Azken kritikak

Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko
Slavenka Drakulic

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak