kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Dordokak eta elurrak / Iñigo Aranbarri / Susa, 1989

Memoriaren erresuma Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1990-03-28

Memoria eta ahantziaren artean sekulako borroka dago, bizitza eta heriotzearen artean dagoen bera, bizitza memoriaren lurralde oparoa bait da, eta heriotza ahantziaren eremu latz eta elkorra.

Loa heriotzarekin identifikatu izan dute aspaldidanik, “ya que la muerte que teme nuestra carne es esa muerte de cada noche, que se llama sueño”, Borgesek zioen moduan, eta Morfeo loaren jainkoa ere eskuan mitxeleta bat edo lo-belar bat zeramala agertu digute greziar zaharrek. Eta Paul Celanek bere poema liburu bati “Lo-belarra eta Memoria” jarri zion izenburu.

Iñigo Aranbarrik ere izenburuan bertan adierazten du liburuan zehar esan nahi duena. “Dortokak eta Elurrak”, memoria eta ahantziaren arteko lehiaren adierazle dugu.

Baina sinbolo guztiak dira anbiguo. Dortoka izan daiteke, batetik, memoriaren sinbolo, luze bizi izaten bait da. Txinarren ustetan dortoka milaka urtetan bizi izaten zen, eta animalia horren azal gogor nahiz muinak erabiliz, ezhilkor izateko drogak prestatzen zituzten. Greziar zaharrek, aldiz, dortoka animalia pozoindua zela uste zuten, hiltzailea beraz. Sinbolo guztiek beren buelta dute, eta konparaziotarako elurra ahantziaren sinbolo izan daiteke, bere estalkiaz lurra ezkutatzen bait du, baina izan daiteke memoriarena ere, udaberrian urtzen denean lurrak aspaldiko kolore eta formak berreskuratzen bait ditu. Bestetik, Persefoneren mito greziarrean lo-belarra berpizkundearen sinboloa da era berean. Ez hilkortasunarena. Memoria den bezala.

Eta hitz horixe idatzi ahala burura etorri zait egunotan —zein egunkari edo aldizkaritan gogoratzen ez banaiz ere— bere azken liburua dela-ta Milan Kunderari egindako elkarrizketa bat. Bertan idazle txekiarrak, artea dela ezhilkor izateko modu bakarra azaltzen zuen. Artea memoria bait da. Ez dut esango Kunderarenak oker esanak direnik, baina zerbait gaineratzea falta zitzaiola uste dut. Gizonak, edozeinek, egiten duen ia guztia ezhilkortasun apur bat ziurtatzeko bait da. Nahiz eta jakin derrigorra dela hiltzea. Horregatixe idazten dira liburuak, ekartzen semeak mundura, horregatik…

Iñigo Aranbarriren liburuan lehian dabiltza memoria eta ahantzia, bizitza eta heriotzea, baina Iñigo Aranbarrik dortoka edo elurraren gisa, azaldu baino gehiago ezkutatu egiten du, metafora erabiltzen bait du etengabe, eta zenbait libururen berri eduki ezean nekez ulertuko da obra hau. Horixe da baina, edozein poema-iibururi aurrena eskatu bahar zaiona. Une honetan literatur ikerketek aurrera egin dutelako ondo uler dezakegu T.S. Elioten “The Waste Land”, baina bere garaian ez zen horrelakorik gertatu. Eta beldur naiz urte dezente ez ote diren beharko Iñigo Aranbarriren liburua ere behar bezala ulertzeko.

Dena den, eta hauxe da poesiaren bigarren balioa, sinbologia eta metaforetan sartu gabe, gerta liteke liburua osorik ulertu gabe ere gustagarri egitea.

Eta horixe izaten da zailena.

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak