kritiken hemeroteka

7.326 kritika

Azken kritikak

« | »

Dordokak eta elurrak / Iñigo Aranbarri / Susa, 1989

Memoriaren erresuma Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1990-03-28

Memoria eta ahantziaren artean sekulako borroka dago, bizitza eta heriotzearen artean dagoen bera, bizitza memoriaren lurralde oparoa bait da, eta heriotza ahantziaren eremu latz eta elkorra.

Loa heriotzarekin identifikatu izan dute aspaldidanik, “ya que la muerte que teme nuestra carne es esa muerte de cada noche, que se llama sueño”, Borgesek zioen moduan, eta Morfeo loaren jainkoa ere eskuan mitxeleta bat edo lo-belar bat zeramala agertu digute greziar zaharrek. Eta Paul Celanek bere poema liburu bati “Lo-belarra eta Memoria” jarri zion izenburu.

Iñigo Aranbarrik ere izenburuan bertan adierazten du liburuan zehar esan nahi duena. “Dortokak eta Elurrak”, memoria eta ahantziaren arteko lehiaren adierazle dugu.

Baina sinbolo guztiak dira anbiguo. Dortoka izan daiteke, batetik, memoriaren sinbolo, luze bizi izaten bait da. Txinarren ustetan dortoka milaka urtetan bizi izaten zen, eta animalia horren azal gogor nahiz muinak erabiliz, ezhilkor izateko drogak prestatzen zituzten. Greziar zaharrek, aldiz, dortoka animalia pozoindua zela uste zuten, hiltzailea beraz. Sinbolo guztiek beren buelta dute, eta konparaziotarako elurra ahantziaren sinbolo izan daiteke, bere estalkiaz lurra ezkutatzen bait du, baina izan daiteke memoriarena ere, udaberrian urtzen denean lurrak aspaldiko kolore eta formak berreskuratzen bait ditu. Bestetik, Persefoneren mito greziarrean lo-belarra berpizkundearen sinboloa da era berean. Ez hilkortasunarena. Memoria den bezala.

Eta hitz horixe idatzi ahala burura etorri zait egunotan —zein egunkari edo aldizkaritan gogoratzen ez banaiz ere— bere azken liburua dela-ta Milan Kunderari egindako elkarrizketa bat. Bertan idazle txekiarrak, artea dela ezhilkor izateko modu bakarra azaltzen zuen. Artea memoria bait da. Ez dut esango Kunderarenak oker esanak direnik, baina zerbait gaineratzea falta zitzaiola uste dut. Gizonak, edozeinek, egiten duen ia guztia ezhilkortasun apur bat ziurtatzeko bait da. Nahiz eta jakin derrigorra dela hiltzea. Horregatixe idazten dira liburuak, ekartzen semeak mundura, horregatik…

Iñigo Aranbarriren liburuan lehian dabiltza memoria eta ahantzia, bizitza eta heriotzea, baina Iñigo Aranbarrik dortoka edo elurraren gisa, azaldu baino gehiago ezkutatu egiten du, metafora erabiltzen bait du etengabe, eta zenbait libururen berri eduki ezean nekez ulertuko da obra hau. Horixe da baina, edozein poema-iibururi aurrena eskatu bahar zaiona. Une honetan literatur ikerketek aurrera egin dutelako ondo uler dezakegu T.S. Elioten “The Waste Land”, baina bere garaian ez zen horrelakorik gertatu. Eta beldur naiz urte dezente ez ote diren beharko Iñigo Aranbarriren liburua ere behar bezala ulertzeko.

Dena den, eta hauxe da poesiaren bigarren balioa, sinbologia eta metaforetan sartu gabe, gerta liteke liburua osorik ulertu gabe ere gustagarri egitea.

Eta horixe izaten da zailena.

Azken kritikak

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak