kritiken hemeroteka

8.335 kritika

« | »

Alferrik ez balitz / Karlos Linazasoro / Elkar, 2014

Ironiak mila aldiz deitu du Hasier Rekondo / Berria, 2014-05-11

Aforismoen generoa ez da lar jorratua izan gure literaturan. Oihenartetik hona, ez dira oso ugariak izan genero honi ekin dioten idazleak. Egun, literaturaren formak anitzak diren garai honetan, Twitter-etik bidaltzen diren txioak litezke aforismoen formara gehien hurbiltzen direnak, eta, gezurra dirudien arren, sare sozial horrek badu literatura genero horretatik forma baino zerbait gehiago zenbaitzuetan. Testuaren luzerari dagokion begi-bistako parekotasunez gain, kurioski edo ez hain kurioski, ironia fina barra-barra dabil euskal txiolarien artean. Ironikoki, zenbait aforismok kutsu poetikoa duten arren, Poesia sailean argitaratu dute aforismoen liburu hau. Eta ironiaren erreinuan maisu dugu Karlos Linazasoro (Tolosa, 1962). 2009ko urtarriletik 2013ko urria arte idatzitako mila aforismo ondu ditu Alferrik ez balitz (Elkar, 2014) honetan.

Liburu honen kritika idaztean, milaka aforismo distiratsuez ez blaitzea izan da zailena. Izan ere, liburua edozein lekutik helduta, esaldi harrigarri edo kitzikagarriren bat aurkitzeko arrisku larria baitago. Esaterako, liburua zabaldu, eta honako hau aurkitu dezake irakurleak bat-batean: “Suizidioak hilezkortasunarekin zigortua egon beharko luke”. Ironiaz gain, uste guztien kontra ironia ez dago asko lantzerik, intuizioaren gisara, astoentzat ez den modura, Linazasorok aforismorako duen berezko hauspoa ustez gorrotatu duen lanarekin bakarrik eskuratu daiteke. “Zoritxarrez, musek idazten ari naizenean soilik bisitatzen naute”.

Ildo kronologikoa aukeratu du egileak liburua egituratzeko, noiz idatzitako dataren arabera aurkezten zaizkigu aforismoak. Irakurketan kaoserako joera nagusitu arren, aforismoak garunetatik azkar ihes egiteko arriskua ohi baino handiegia delako, egokia deritzot kasu honetan. Gaien aldetiko menpekotasunik ezak askatasuna ematen baitio autoreari eta irakurleari berari. Irakurketari apetaz edozein egoeratan eta unetan heltzeko aukera gustagarria. Gaiei dagokien sailkapenik izan ez arren, badira Linazasorori bereziki erakargarri zaizkion zenbait gai totemiko, hala nola: idazlearen eta idaztearen prozesuaren gaineko topikoak erauztea, erlijioarekiko eta jainkoarekiko harreman pikanteak, nolabait esatearren, “Jainkoaren falta sumatzen dugunean, Hura alboan dagoelako da (Paul Borget). Emazteari gauza bera gertatzen zaio nirekin, baina berak ez dit sinesten”, eta, inorekin, ez inongo ideia monolitikoekin ez ezkontzeko, ezta bere buruarekin ere, hori posible balitz, joera disimulatu ezina. Eszeptikotasunak eta ironiak aforismoz aforismo garraiatuko gaituzte alferrikako ezerezera, baina bidean asko baino gehiago dibertituko gara. “Jainkoek izen ugari dauzkate. Orfidal da horietarik bat”.

Irakurle finak, eta ez hain finak ere, aforismoa irakurtzen ikasi beharko du, esaldi txundigarriaren atzean ezkutatzen dena deskubritu beharko du, txio erakargarri bat baino zerbait gehiago baita Linazasororen literatura. Topikoen kontrako borroka antzu horretan, egileak gure gizarte post-postmoderno eta hiper-teknologizatu honetan aintzat hartzen ez diren zenbait gai politikoki ez zuzenak ere lantzen ditu. Sexuarekiko jarreran, ez da joera politikoki zuzena gailentzen dena, umorearen aldeko apustuan betiere: “Entzumena apur bat galdu nuenetik, askoz ere adiago begiratzen diet emakumeen bularrei”. “Neurotikoa naiz”. Diruaren gaineko trataera ere harrigarria gerta liteke dirua maite ez dutenentzat. Edo hori aitortzen dutenentzat, bederen. Liburu hau irakurtzea asko irakurtzea da. “Aforismo bat asko esatea da”.

Azken kritikak

Horma
Marlen Haushofer

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ura ez baita beti gardena
Xabi Lasa

Joxe Aldasoro

Zoo
Goiatz Labandibar

Paloma Rodriguez-Miñambres

Xomorroak
Julia Guillamon

Nagore Fernandez

Monogamoak
Iñigo Astiz

Asier Urkiza

Metamorfosia
Franz Kafka

Aritz Galarraga

Mesfida zaitez
Bea Salaberri

Jon Jimenez

Nazionalismoaren alde eta aurka
Joxe Manuel Odriozola

Mikel Asurmendi

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Paloma Rodriguez-Miñambres

Manttalingo alaba
Mikel Etxaburu

Jose Luis Padron

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Artxiboa

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

Hedabideak