kritiken hemeroteka

7.304 kritika

Azken kritikak

« | »

Frankenstein / Mary Shelley (Iñigo Errasti) / Erein-Igela, 2013

Onak gara berez? Alex Gurrutxaga / Berria, 2014-03-23

Mary Shelleyren nobela irakurri duenak badaki munstroa ez dela Frankenstein. Frankenstein, munstroa moldatu eta biziarazi duen doktorea dela. Halere, Frankenstein baino itsusiagoa! esaten da”. Joseba Sarrionandiaren hitzak dira, eta ematen dute pistaren bat jakiteko Mary Shelleyren nobela nola egin den ezagun. Askok ez du nobela irakurri, baina gehienok ezagutzen dugu istorioa; beldurrezko nobela da, zientzialari ero bati eta berak sortutako izakiari buruzkoa. Akaso horretan dago testuaren erakargarritasun nagusia, baina istorio izugarri bat baino gehiago da Frankenstein.

Iñigo Errastik ekarri du euskarara, eta itzulpenak ez du tatxarik: lortutako baliokidetzaz gain, ematen du estiloa ederki harrapatu duela. Horretaz aparte, matizazio bana egin daiteke. Errastik ez du esaten itzulpena zergatik den nobelaren 1931ko edizioarena, eta ez 1918ko lehenbizikoarena. Ez da, jakina, hautu okerra, baina liburuari hitzaurrea egiten hasita, itxura da aukeraketa arrazoitzea, are gehiago kasu honetan, edizioen arteko desberdintasunak kontuan izanda.

Literaturari hertsiki helduz, beste matizazio bat. Errastik aurkezpenean esan zuenez, Frankenstein “ez da berez nobela gotiko puru bat, nahiz eta halakotzat jo izan den”. Nobela gotikotzat jo dute adituek, eta horretan nago neu ere. Egia da, halere, nobela erromantikotzat ere hartzekoa dela; horren adierazle dira, besteak beste, norbanakoaren garrantzia, naturaren eta barne-bizitzaren lotura eta kulpari buruzko gogoetak. Baina erromantizismoa ez zaio gotikoari kontrajartzen.

Edonola ere, Errastik zantzututakoaren bidetik, interesgarria da ohartzea gotikoa egiteko moduan dagoela nobelaren berritasun nagusietako bat. Alde batetik, gotikoaren motibo petoak daude —iluntasuna, piztia, paisaia izugarriak, eta abar— eta beldurra eragin nahi da. Gainera, gibeleko ideietan ere hor dago gotikoa: sublime edo izugarriaren edertasuna, onaren eta gaizkiaren arteko dualismoa, edo protagonistaren nahia bere izatea gainditzen duena ulertzeko. Berritasuna dakarrena da Shelleyk ezabatu egiten dituela gotikoan ohikoak ziren osagai magiko eta naturaz gaindikoak. Kontuan izan behar da doktoreak zientzian, arrazoian eta jakintzan oinarrituz sortzen duela munstroa. Horrek dialektika berritzailea dakar literaturara, Ilustrazioak planteatu zituen ideien inguruan jokatzen dena: aurrerapenaren eta zientziaren mugei buruzko eztabaida hain zuzen.

Beste interesgune nagusietako bat munstroaren izaeratik eratortzen da. Zientzialaria, Prometeo moderno hori, “buztin bizigabeari arnasa harrarazi” orduko damutu egiten da. Piztia, berriz, ona da sortzez, baina Paradisua ukatua zaio, jendarteak baztertu egiten du, eta bakardade horrek gaiztotzen du; honela dio berak: “Denean dakusat poztasuna, eta neuk bakarrik dut, halabeharrez, poz hori galarazia. Onbera eta zintzoa nintzen; zorigaitzak bihurtu nau deabru”. Ilustrazioaren ondorengo filosofiaren kezka nagusietakoak dira pertsonaren berezko izatea eta norbanakoaren eta jendartearen arteko tentsioa, eta Shelleyk lerro artera ekartzen ditu bere garaiko eztabaida nagusiok —eta, bereziki, Rousseauren ideiak—.

Badakigu istorioa zein den, printzipioz. Alabaina, irakurketa ezinbestekorik bada, Frankenstein horietakoa da. Beldurrezko istorio gozagarri bat baino gehiago da: Mendebaldearen historia modernoan oinarrizkoa den dialektika gorpuzten du nobelak literatur maila nabarmenarekin. Onak gara berez?

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Igor Estankona

Jekyll doktorearen eta Hyde jaunaren kasu bitxia
Robert Louis Stevenson

Joannes Jauregi

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Aiora Sampedro

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Alex Uriarte

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Iratxe Esparza

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Ibon Egaña

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Javier Rojo

Fake news, ez dira atzo goizekoak
Fito Rodriguez

Mikel Asurmendi

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Peru Iparragirre

Mila ezker
Garbiñe Ubeda

Aritz Galarraga

Atzerrian
Nerea Balda

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Maddi Ane Txoperena Iribarren

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Cesare Pavese

Aiora Sampedro

Artxiboa

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Hedabideak