kritiken hemeroteka

7.810 kritika

Azken kritikak

« | »

Kartografien eta mikrobio narratiboen artean / Amaia Iturbide / Maiatz, 2013

Eta irakurleari liburuak Alex Gurrutxaga / Berria, 2014-02-09

Eta irakurleari liburuak? Ez al dio ba edozein liburuk —galde zenezake— zerbait esaten irakurleari? Bai horixe, baina ez dute liburu guztiek tratu berdina egiten harekin. Cortazarrek zioen bestseller-ak irakurleari “espero duena” eskaintzen diola. Aldiz, orain asko ez dela, Saizarbitoriak aldarrikatu du errazegi esaten dugula zerbait aspergarri egiten zaigula, eta literatura irakurleak “esfortzua” egin behar duela. Amaia Iturbideren azken lanak maila oneko literatura eskaintzen dio irakurleari, eta esfortzua eskatzen.

Narrazioa eta saiakera landu baditu ere, Iturbide poeta gisa nabarmendu da. 1986an argitaratu zuen lehen poemategia, eta ordutik hona kritika espezializatuak onartu duen ibilbide poetiko pertsonala du egina. Kartografien eta mikrobio narratiboen artean lanean 2006tik 2013ra bitartean idatzitako 45 ipuin bildu ditu, batzuk dagoeneko Maiatz aldizkarian argitaratuak. Estiloa da, idazlearen hitzetan, hainbeste ipuin batzeko arrazoia, “uste ez badugu ere, une edo aro bakoitzean ezberdin idazten” baitugu.

Iturbideren estiloan espazioek “kartografiek” garrantzia handia dute, haien inguruan bilbatzen baitira gertaerak eta gogoetak. Liburuko lehen atalean Bilbo ageri zaigu, urruneko giro exotikoak bigarrenean, beste batean gertuko herriak; espazio horiek birsortzerakoan nabarmentzen da gehien Iturbideren luma. Deskribapen luze eta hanpatuak egiten ditu, mintzaldian pausak egin eta narratzailea behatzaile bihurtuz etengabe. Pintzelkada inpresionistak ematen ditu, surrealismo ukituak eta, oro har, egiten ditu naturaren ikusmiratik sortzen diren margotze literario zertzeladaz beteak: “Detailez zizelkaturiko/ paradisu pintzelatuan barrena/ galduz goaz”, zioen Itzulbidea-ko (1992) poema batean.

Efektu estetikoa hautemateko sentsibilitate handia du idazleak, eta sentikortasun horrek aldenik alden gurutzatzen du bere literatura. Dena dago estetikoki hautemana izateko prest: “inguruko mendiak, erreka, eliza eta hainbat eta hainbat xehetasun, denak erne berriko abarrak eta zerrategietako txirbilak bezala han-hemenka sakabanatuta eta nire oroimenean zizelkatuta sutegietako burdinazko pieza forjatuak bezain gori eta adierazkor” (241. orrialdea). Jarrera horretatik sortzen dira deskribapen arranditsuak eta adjektiboen ugaritasunak dakarren barrokismoa; naroa da konparazio modernisten eta metaforen erabilera, zentrala sugestioaren indarra, aberatsa lexikoa.

Esanguratsuak dira fantasia eta errealismo magiko ukituak ere, esaterako, lehen atalean. Hamahiru ipuin daude bertan, eta sekuentziaka osatutako nobela gisa ere irakur daiteke. Ipuinotako protagonista Itziar Oiz da, Iturbideren alter ego modukoa, baina eite fantasiatsu eta magiko batek inguratzen du. Ipuin narratiboenak, berriz, Xehetasunak bahiturik eta Baldintza arrotzetan ataletakoak dira, eta, nolabait ere, Bidaiarik luzeenak liburuak (2005) markatutako lerroa jarraitzen dute; kontakizun biziagoak dira, 3. pertsonan narratuak asko, eta zuzenago heltzen diote trama bati.

Maila oneko narrazioak dira oro har, eta idazlearen begirada erabat pertsonala dute. Atal ederrak dira, esaterako, Harrizko liburutik ipuinaren hasiera, Armintza herria locus amoenus gisa margotzen duena; Laute-gauak ipuina, zeinak, hizkuntza joria medio, Ekialdeko giro iradokitzailea birsortzen duen; edo Legamia, neurria, kolore zuria, Manuel Lasarteren figura dakarkiguna.

Iturbideren kartografietan mikrobio narratiboei jarraitzeak ahalegina egitea eskatzen dio irakurleari, irakurketa pausatu eta sakonera behartzen du. Koxka hori gaindituz gero, mundu sentsorial aberatsak aurkituko ditu irakurleak orriotan.

Azken kritikak

Babel aurretik
Joseba Gabilondo

Mikel Asurmendi

Lazunak azkazaletan
Oihana Arana

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Aiora Sampedro

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Nagore Fernandez

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Hasier Rekondo

Jende likidoa
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Nuria Cano

Borroka armatua Euskadin
Emilio Lopez Adan

Mikel Asurmendi

Familiaren lexikoa
Natalia Ginzburg

Irati Majuelo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Paloma Rodriguez-Miñambres

Jende likidoa
Nerea Arrien

Nagore Fernandez

Ni eta Gu. Zazpigarren uhina
Pako Aristi

Aiora Sampedro

Isiltasunaren ildoetan
Amaia Iturbide

Igor Estankona

Olivetti
Aitziber Etxeberria

Iban Lantxo

Artxiboa

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Hedabideak