kritiken hemeroteka

7.802 kritika

Azken kritikak

« | »

Urtebetetze festa / Castillo Suarez / Elkar, 2012

Festa tartarekin, baina zu gabe Alex Gurrutxaga / Berria, 2013-01-20

Castillo Suarezen azken poema liburuaren irakurketa, ezer baino lehen, sorpresa ona izan da. Sorpresa, barruan ez dudalako aurkitu liburuaren itxura ikusita espero nuena. Azalean ezpainetako barra gorria dator; kontrazaleko poeman (Ez naiz inoren ama) gizartearekiko leku-hartze bat da klabea, agerian uzten duena emakumeari egotzi izan zaion ama rola deseraikitzeko nahia. Poema fina izan arren, feminismoak 70etatik egin duen aldarria da poetak bere egiten duena (“Inori ez entzuteko umeak ekartzeko etorri naizela”) eta, kontrazalerako interesgarria izan daitekeen arren, ez da poema horren tonua liburuan nagusitzen dena; berak esana da: “Nik ez dut emakumezkoen literaturari buruzko gogoetarik egiten, eta ez dut egin nahi”. Eta garrantzitsuena, esango nuke poema klase horrek ez duela agertzen irakurleak liburuaren barruan aurkituko duen ahots poetikoaren izaera.

Lau atal ditu liburuak, aipu banarekin hasieran, eta bi gai nagusi: bakardadea eta desamodioa. Horrez gain, gaiak bustitzen dituzten bi baldintza daude: feminitatea eta idazletza.

Begirada poetiko indartsua du poetak: ironikoa da, garratza, eta mingarria ere bai maiz. Hain zuzen, lehen ataletik bertatik suntsitzen du urtebetetze festaren irudi liluragarria; festaren aurrean bakarrik dagoen pertsona jartzen digu, festara gonbidatu ez dutena. Modu efektiboan adieraziak daude munduan bere tokia aurkitzen ez duenaren abandonua eta desolazioa. Halaxe ageri da poeta, aparte eta tokia aurkitu ezinik (“Gure askatasun eremua erraietara murrizten da”, 22); ulergaitz eta bakarrik (“Guk, bitartean, giltzak nahita galtzen ditugu, zure etxean har gaitzazun iluntzean”, 52); eta ihesa (idazkuntza) mingarri zaio (”Nire samintasunak enbarazu egiten du. Batzuetan, baina, konbentzitu egiten dut eta poema bilakatzen da”, 51).

Bakardadeari lotuta maitasuna ageri da, edo zehatzago, desamodioa eta maitasunerako ezina. Esanguratsua da Iñigo Aranbarriren aipua: “Maitasunari buelta emanda ez da gorrotoa agertuko, banatzea baizik. Bereiztea, ez herra”. Maitasunaren ifrentzua ere bada, beraz, bakardadea. Aipatzekoa da maitasunaz ari denean ”zu” bati mintzo zaiola ni poetikoa (poetak lehenago ere egin izan duen bezala): “Zu maitatzeko giroa dago, baina nahiago dut beste baten tokian egon” (29).

Formalki, Castillo Suarezen poesia narratiboa da, mezua ematen zuzena, ornamentazio gutxikoa eta hizkera arruntean hondua. Nabaria da, halaber, poemak ixteko era, aforismo itxurako esaldi borobiltzaileekin (“Leku gehiegi daukat/ eta sobera gauza botatzeko”, 59). Bere-bereak dituen ezaugarriokin batera, Urtebetetze festa-n formari buruzko gogoeta agerikoa da; izan ere, poema gehienak narrazioak bezala justifikatuta daude. Egia da Castillo Suarezen poesiak ez duela hainbeste jarraitzen lerroen erritmoa, baizik eta esaldiarena, eta horregatik, poemen erritmoaz jabetzeko, ez dagoela aparteko alderik. Hori bai, badago pentsaketa bat poesia narratiboaren eta prosa poetikoaren mugaz.

Kontrazala irakurrita, sorpresa positiboa izan da, bai, Urtebetetze festa-ren irakurketa. Izan ere, iruditzen zait Castillo Suarezen poemen puntu indartsua autoironian dagoela (nahiz berak esan ez duela nitasunetik idazten), distiratsuena dela ironia garratza ni poetikoari berari zuzentzen zaionean. Intentsitate handiko poesia egiten du orduan eta irakurlearengan sentipen latzak sortzeko gai da: “Zain nauzu urtebetetze tartari begira./ Aulki hutsak daude inguruan” (71).

Azken kritikak

Familiaren lexikoa
Natalia Ginzburg

Irati Majuelo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Paloma Rodriguez-Miñambres

Jende likidoa
Nerea Arrien

Nagore Fernandez

Ni eta Gu. Zazpigarren uhina
Pako Aristi

Aiora Sampedro

Isiltasunaren ildoetan
Amaia Iturbide

Igor Estankona

Olivetti
Aitziber Etxeberria

Iban Lantxo

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Jose Luis Padron

Ni eta Gu. Zazpigarren uhina
Pako Aristi

Igor Estankona

Esaten dugun argia
Karlos Linazasoro

Irati Majuelo

Nirliit
Juliana Leveille-Trudel

Jon Martin-Etxebeste

Lagun izoztua
Joseba Sarrionandia

Mikel Asurmendi

Neskamearen ipuina
Margaret Atwood

Amaia Alvarez Uria

Lazunak azkazaletan
Oihana Arana

Aiora Sampedro

Herriak ez du barkatuko
Irati Goikoetxea

Ibon Egaña

Artxiboa

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Hedabideak